پیام آذری

آخرين مطالب

پای حرف باربرهای خیابان دارایی تبریز

امرار معاش با چرخِ سختی/«کاش پای ماشین به بازار باز نشود!» مقالات

امرار معاش با چرخِ سختی/«کاش پای ماشین به بازار باز نشود!»
  بزرگنمايي:

پیام آذری - باربرها، از اهالی اصلی بازار و خیابان دارایی تبریز هستند که تمام عمرشان در حمل دارایی‌های دیگران می‌گذرد، نان حلال درمی‌آورند و با لبخندی تلخ می‌گویند: کاش پای ماشین به بازار باز نشود!

 خیابان دارایی تبریز، پر است از مردان و اغلب پیرمردانی که دارایی‌های مردم را این‌وروآن‌ور می‌برند. سال‌هاست کارشان همین است و با سرعت کم چرخ‌دستی‌شان هنوز نتوانسته‌اند به عصر «ماشین» و «تکنولوژی» برسند. آن‌ها همانانی هستند که بودند و همان کاری را دارند که داشتند.
آقا رضا، دستمالی کثیف روی سرش انداخته تا به قول خودش «گرمای چهل‌وچند درجه‌ای، مغزش را آب‌پز نکند». او از قدیمی‌های باربرهاست. می‌گوید «اغلب بچه‌ها را می‌شناسم.» البته منظورش از بچه‌ها، مردهای سالخورده با چروک‌های عمیق هم هست.
«جاهایی که سایه باشد محل تجمع‌مان هست و می‌نشینیم تا کسی بیاید بارش را تحویل‌مان بدهد که ببریم داخل بازار یا مغازه‌های اطراف». وقتی چرخ‌شان را نگه می‌دارند و برای استراحت روی آن می‌نشینند زیاد با همدیگر حرف نمی‌زنند. بعید است حرفی برای گفتن نداشته باشند؛ «گرما باعث می‌شود نای حرف زدن نداشته باشیم».

باربرهای «دارایی»، عمرشان را توی همین کار گذرانده‌اند. اغلب‌شان از شهرها و روستاهای دور و نزدیک تبریز هستند که زمانی به این شهر مهاجرت کرده‌اند و برای گذران زندگی و تأمین مخارج خانواده‌شان تصمیم گرفته‌اند به کاری که سرمایه چندانی جز یک چرخ‌دستی نمی‌خواهد روی بیاورند.
«بالاخره باید یک‌جوری پول درآورد. در این زمانه آدم بی‌پول مثل آدم مرده است». حاج محمود به مکه نرفته است ولی به خاطر سن زیادش بازاری‌ها پیشوند «حاجی» را به اسمش اضافه می‌کنند. او 70سال دارد و می‌گوید از وقتی یادش می‌آید «حمال» بوده است؛ «چه‌کار می‌کردم؟ نه صنعتی بلد بودم، نه هنری داشتم و نه پدری پولدار».
خورشید به مستقیم‌ترین شکل ممکن می‌تابد. یکی از باربرها که از عرق جاری روی پیشانی‌اش می‌توان فهمید همین چند لحظه پیش بارش را تحویل داده است، از پسرکی که در ورودی بازار کفش، برای خودش بساطی جور کرده یک لیوان شربت آب‌لیمو تگری می‌خرد و می‌نوشد. دلش خنک می‌شود. این را حتی از چشمانش می‌توان فهمید.

چه «دارایی» و چه بازار سرپوشیده، هردو شلوغ هستند؛ مثل همیشه. عده‌ای مسافر هستند و از قدم زدن در این گرمای طاقت‌فرسا می‌خواهند لذت ببرند، عده‌ای مجبورند به خاطر نوسانات قیمت ارز جلوی «بازار امیر» پرسه بزنند؛ و عده‌ای دیگر بار عده‌ای دیگر را به دوش می‌کشند. «دنبال نان حلال هستیم».
«نوبت کدام‌تان است؟» این جمله را یک راننده وانت‌بار میان باربرهای بازار پرت می‌کند تا حواس همه را جمع کند. یکی از باربرهای جوان بلند می‌شود و چرخش را پشت وانت نگه می‌دارد و بارها را که گویا جعبه کفش هستند سوار چرخش می‌کند.
حرکت می‌کند، به‌آرامی و آهسته‌آهسته. به‌سختی می‌شود تشخیص داد که این اوست که پاهایش را دنبال خودش می‌کشاند یا این پاها هستند که بار چند صد کیلویی را پیش‌ می‌رانند. خم می‌شود؛ آن‌قدر که بین دستانی که دستگیره‌های چرخ را گرفته‌اند و پاهایی که بار را حرکت می‌دهند، یک بدن فاصله می‌افتد.

«در حد بخورونمیر»، این جواب آقا رضا برای سؤال من است که می‌پرسم درآمدتان چقدر است. «4 تا فرزند دارم که یکی ازدواج‌کرده اما بیکار است. آن‌یکی‌ها هم خانه هستند و عملاً نان‌آورشان منم». او می‌گوید شاکر خداست، «اما بچه‌هایم ناشکری می‌کنند، آن‌ها خجالت می‌کشند که جلوی غریبه شغل پدرشان را بگویند و به خاطر همین بارها به مشکل برخورده‌اند».
باربرهای بازار هیچ‌وقت به رسمیت شناخته‌نشده‌اند. آن‌ها بیمه درست‌وحسابی ندارند و برای امور صنفی‌شان نمی‌دانند به کجا مراجعه کنند. اخیراً از مسئولان بازار تاریخی تبریز گفته‌اند که باربرها صاحب شناسنامه می‌شوند و کارتی بر سینه‌شان نصب می‌شود. علت شناسنامه‌دار شدن هم این است که اگر زمانی باربرها موجب آزار و اذیتی شدند «بتوان پیگیری کرد».
«یاالله داداش حرکت کن»، «آقاجان یا علی بگو حرکت کن»، «خواهر مواظب باش چرخ بهت نخوره». این جملات حکم بوق را دارند و باربرها سعی می‌کنند با این عبارت‌ها راه را برای عبور خود و بارشان باز کنند. «گرما ازیک‌طرف، سنگینی بارها ازیک‌طرف، گرانی ازیک‌طرف و این شلوغی بازار از طرف دیگر». به نظرِ حاج محسن، این‌ها لوازم لازم برای یک زندگی دشوار هستند.

ماشین‌های رنگارنگ و متنوع که از دارایی می‌گذرند، تضاد ناراحت‌کننده‌ای ظاهر می‌شود؛ در قرن 21 که بیش‌تر کارهای انسان را ماشین‌ها و ربات‌ها انجام می‌دهد، در عصری که دست انسان از کارخانه‌ها بریده می‌شود، هنوز بردن بار مغازه‌های بازار به دوش مردانی است که باربر نام داشتند، دارند و خواهند داشت. البته بیش‌ترشان خوشحال‌اند: «اگر این کار را هم از دست‌مان بگیرند و بدهند به ماشین‌ها یا ربات‌، باید برویم بمیریم».
«این‌روزها همه یک چرخ دست‌شان می‌گیرند و یاالله به بازار می‌آیند، اما قبلاً که تعداد باربرها مشخص بود، کارمان بهتر بود.» این را یکی از بچه‌های باربر که به‌اصطلاح سنی ازش گذشته است می‌گوید.
گرچه غروب نزدیک است اما غروب، بهانه خوبی برای رفتن گرما از بالای سر شهر نیست. تکه‌های کارتن و جعبه که بازاری‌ها زمین ریخته‌اند، برای باربرها حکم بادبزن را دارند. باد روی صورت‌های سوخته، باید حکم آب روی آتش را داشته باشد. چه لذت بزرگ و کوچکی!

آن عده از باربرها که نوبت‌شان است همچنان کار می‌کنند. همچنان «یاالله» گویان بازار را زیر پایشان می‌گذارند اما آن عده دیگری که حدس می‌زنند دیگر امروز نوبت‌شان نشود، دست از کار می‌کشند. یکی بطری نوشابه را می‌گیرد تا دیگری دست و رویش را بشوید. چرک دست‌شان می‌ریزد و آنچه ماندگار است، پینه‌هاست.
هرکس برای خودش مخفی‌گاهی پیدا می‌کند تا لباس‌هایش را تعویض کند و دستی به سر و رویش بکشد. آقا رضا را می‌بینم که شلوار، پیراهن و حتی کفش‌های پاره و کثیف کارش را درمی‌آورد و به جایشان لباس نوتری می‌پوشد. اما صورت سوخته و چشمان خسته‌اش عوض نمی‌شوند.
چرخ‌هایشان را در مکان معینی شبیه انباری می‌گذارند تا فردا. هرکدام با خسته نباشیدهایی که در حد حرف هستند از همدیگر جدا می‌شوند و سر چهارراه‌ها منتظر تاکسی می‌شوند. حالا باید ماشینی از راه برسد تا تن خسته‌ای را که از صبح بار مردم را حمل می‌کرد، به خانه حمل کند.
فردا که خورشید طلوع کند، همین امروز تکرار می‌شود. فردا هیچ تفاوتی با امروز یا پس‌فردا نخواهد داشت. حتی اگر گرمای تابستان از سوزاندن زندگی باربرها دست بردارد، حتماً زمستانی پرسوز از راه می‌رسد. فصل‌ها که عوض می‌شود، «جای آلو را خرمالو می‌گیرد، جای سختی را، سختی.»


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

گمگشته‌های دنیای شیرین کودکان

اینجا خدمت به زائران بر زیارت حسین(ع) ارجح است

گام بلند دولت برای توسعه مراکز درمانی

سیب اهر روی دست باغداران مانده است

حال ناخوش حمام‌های تاریخی تبریز

کاندیداهای احتمالی و شو های تکراری که به راه انداخته اند

واکاوی نقش «صابر» در انقلاب مشروطه ایران

امسال دریاچه ارومیه میزبان 60 هزار فلامینگو است

مرگ خاموش در پای درختان گردو

تاریخ در "نیم‌رخ یکانات"

روزگار تنهایی سالمندان آذربایجان‌شرقی

ندای «ندا» برای رفتار درست با ناشنوایان

فرودگاهی که پرواز ندارد

شمیم لاله‌ها در بهار تعلیم و تربیت

اعتیاد؛ خطری خزنده

محراب مسجد جامع ارومیه تو را می‌خواند

من فرزند زمزم و صفایم...

مجوز دفع گرگاس در آذربایجان‌شرقی صادر شد

حفظ حجاب و صبر در مقابل سختی‌ها، سفارش برادرم به ما بود

چشم امید گندم‌کاران به حمایت دولت

معضلی که هم‌چنان پا برجاست/ سکونت 400 هزارنفر در مناطق حاشیه‌نشین

هوشمندسازی رکن توسعه پایدار کشاورزی

این دختر قسمت "شهریار" نشد

از ثبت جهانی جنگل‌های ارسباران چه خبر؟

دغدغه جدیدی به نام کیف و کتاب مدرسه/انتخاب‌هایی که محدودتر شد

تجربه زندگی با تورم

حال ناخوش هنر هفتم در اردبیل

وعده هایی که محقق شدند

حال زار مقبره الشعرای تبریز

حکایت همدلی اقوام و ادیان آذربایجان‌غربی در محرم

«بادرشبو»، اعجاز طبیعت در دل باغ‌های ارومیه

یامچی، قطب تولید پسته آذربایجان‌شرقی است

بساط تولید عسل بی‌کیفیت در اردبیل برچیده شده است

چراغ کبریت سازی رو به خاموشی می رود/ سرنوشتی تلخ برای صنعتی قدیمی

دلیرمردی که سوختن ارسباران را برنتابید

ریتمی که دیگر نواخته نمی‌شود/ سکوت به جان بازار مسگران افتاد

اینجا «ماسوله آذربایجان» است

ارسباران، قربانی بی‌تدبیری‌ها

پله پله رونق گردشگری در روستای پلکانی زنوزق

بومیان انگیزه آتش سوزی داشتند/ بخشی از تاریخ زمین شناسی مان سوخت

زخم نوشتار مجازی بر زبان فارسی

یک قطعه از ائل گولی هم برای کودکان اوتیسم زیاد است

پایان چهار روز آتش‌سوزی جنگل‌های ارسباران

سمفونی دست سازها

تشکیل ستادساماندهی سواحل وسط تعطیلات/ تابستانی که از دست رفت

کالاهای اقتصادی مهمی که حشرات تولید می‌کنند

مسیر پرسنگلاخ توسعه معدن مس سونگون

تن نیمه جان برج خلعت پوشان

تبریز در تسخیر نمای رومی/ تهدیدی جدی برای شهری زلزله‌خیز

اردبیل؛ گنجینه‌ای از زیبایی‌های طبیعت و تاریخ