پیام آذری

آخرين مطالب

خروش ملت علیه امتیاز استعماری تنباکو مقالات

خروش ملت علیه امتیاز استعماری تنباکو
  بزرگنمايي:

پیام آذری -

پیام آذری


ناظم الاسلام کرمانی در کتاب تاریخ بیداری ایرانیان می نویسد که «در سنه 1309 کمپانی رژی امتیاز دخانیات را از ناصرالدین شاه گرفت ... و در عوض چند کرور به شاه و درباریان داد ... بزرگان ایران از علماء و غیرهم بر معایب و وخامت این عمل واقف شدن که امروز دخانیات محدود شد فردا نمک و روز دیگر هیزم و ذغال و آب و غیره و به ازای آن مبالغی گرفته خواهد شد و صرف آبادی مملکت نخواهد شد یا تفاوت مواجب فلان شاهزاده است، ملت متضرر شده و نفع را خارجه برده و بر مملکت هم تسلط و نفوذ تامی حاصل خواهند کرد» و ماجرا اینگونه بود که در سومین سفر ناصرالدین شاه به فرنگ و توقف او در انگلیس پیشنهاد اعطای امتیاز توتون و تنباکوی ایران به انگلیس مطرح شده و قرار آن نیز گذاشته می شود.
دولت انگلیس به شیوه مرسوم خود فردی به نام تالبوت را به عنوان طرف قرارداد معرفی می کند. پس از بازگشت شاه، تالبوت نیز در صدر یک سندیکای ساختگی و خلق الساعه وارد تهران می شود و در سفارت انگلیس اقامت می گزیند و از آن جا مذاکرات مربوط به امتیاز را پی می گیرد و سرانجام امتیاز انحصاری توتون و تنباکوی ایران در 15 ماده تنظیم و به امضای ناصرالدین شاه می رسد اما این تازه اول ماجرا بود.
شیراز؛ آغازگر مخالفت علیه امتیاز تنباکو
انعقاد قرارداد رژی و انتشار خبر آن باعث شد تا موجی از مخالفت ها در کشور از فارس شروع شود و در ادامه به تهران، اصفهان، تبریز و ... برسد. این مخالفت ها به گونه ای بود که «علی اکبر فال اسیری» یکی از مجتهدان در شیراز بر بالای منبر از زیر عبا به نشانه جهاد شمشیر بیرون کشید و فریاد برآورد: موقع جهاد عمومی است. ای مردم بکوشید تا جامه زنان نپوشید. من یک شمشیر و دو قطره خون دارم هر بیگانه ای را که برای انحصار دخانیات به شیراز بیاید شکمش را با این شمشیر پاره خواهم کرد.
در حالی که ماموران انگلیسی در نزدیکی شیراز اقامت داشتند، شور و هیجان به اوج خود رسید. جمع زیادی از مردم مغازه های خود را تعطیل کردند و تحت رهبری آیت‌الله سیدعلی‌اکبر فال اسیری در مسجد وکیل جمع شدند و اعمال دولت مرکزی را تقبیح کردند. سید در سخنانی پرشور، مخالفت خود را با ورود هیات انگلیسی به شیراز اعلام کرد. این اعتراض، امری بی‌سابقه بود. سیدعلی‌اکبر را از راه بوشهر به بصره منتقل کردند. به این ترتیب بهانه‌ای دیگر به دست بازاریان افتاد. آنها بازار را تعطیل و در صحن احمدبن موسی(ع) اجتماع کردند.
تظاهرات مردم در مخالفت با انعقاد قرارداد رژی در شیراز بسیار گسترده بود. به این صورت که حدود چهار هزار شهروند از زنان و مردان این شهر در تلگرافخانه و مرقد شاهچراغ در اعتراض به ورود نماینده رژی به شیراز تجمع کردند اما به طرف آنها تیراندازی شد که در این تیراندازی چند تن از جمله یک زن و دختر بچه به ضرب گلوله پلیس کشته شدند.
زنان مسلح تبریز علیه امتیاز تنباکو
در تبریز وقتی مردم از انعقاد قرارداد آگاه شدند، دست به اعتراض زدند. بیشتر قیام کنندگان تبریزی از طبقات پایین جامعه بودند. در این شهر زنان به رهبری زینت پاشا در این قیام حضور داشتند.
در جریان قیام، مردم تبریز برای نشان دادن اعتراض خود به انعقاد این امتیاز اقتصادی اقدام به بستن بازار کردند زیرا بستن بازار به عنوان یک مرکز تجاری در پیروزی جنبش اهمیت بسیاری داشت. پس از چند روز نیروهای دولت در صدد گشودن بازار برآمدند و با ایجاد رعب و وحشت در میان بازاریان مردم موفق به این امر شدند. در چنین روزگاری زنان مسلح و با چادر نماز که گوشه های آن را به کمر بسته بودند در بازار ظاهر شده دست به اسلحه برده و بازار را مجدداً بستند.
یکی دیگر از اقدامات زنان تبریز در جنبش تنباکو به هنگام ورود علی آقا آشتیانی ملقب به امین به تبریز بود که ناصرالدین شاه او را برای آرام کردن اوضاع به همراه هدایایی برای جلب توجه مجتهدان و علمای تبریز به این شهر فرستاده بود اما زنان انجمن بزرگی تشکیل دادند و اعلام داشتند که اگر امین حضور وارد تبریز شود، او را خواهند کشت.
همچنین حاج‌میرزا جواد آقای مجتهد تبریزی در صدر علمای تبریز، تحرک ویژه‌ای علیه امتیاز توتون و تنباکو از خود نشان داد و در مقام خیرخواهی، زعمای دولت را از عمل به تعهدات در برابر رژی بر حذر داشت و امتیاز تنباکو را منافی اهداف دین و دولت تلقی کرد. مردم تبریز در تلگرافی به شاه نوشتند: 42سال است سلطنت می کنی، محض طمع مملکت خودت را قطعه قطعه به فرنگی فروخته ای. خود دانی اما مااهالی آذربایجان خودمان را به فرنگی نمی فروشیم.
شب‌نامه‌ها و اعلامیه‌هایی که در شهر پراکنده شده بود رعب و وحشتی بر دل ماموران انگلیسی می‌افکند. امیر نظام گروسی (پیشکار آذربایجان) حاضر نبود، علیه مردم اقدامی انجام دهد و به سرکوب جنبش دست زند؛ بنابراین از مقام خود استعفا کرد و به تهران بازگشت. قیام مردم، ماموران دولت را مستاصل کرده بود و بیش از همه، ولیعهد (مظفرالدین‌میرزا) در بلاتکلیفی عجیبی به سر می‌برد.
تهران یکپارچه علیه امتیاز تنباکو
تهران نیز مصادف با ایام شهادت حضرت فاطمه(ع)، وقتی مردم برای حضور در مراسم عزاداری و روضه خوانی آماده می‌شدند با آگاه شدن از دستور شاه مبنی بر تبعید آشتیانی دسته دسته به طرف خانه او در محله سنگلج شرکت کردند. زنانی نیز که برای شرکت در مراسم سوگواری روانه منزل آشتیانی شده بودند در طول مسیر خود به طرف بازار سرازیر شدند و دکان ها گشوده را بستند. پس از بستن بازار، در حرکت بعدی خود سرها را از روی چادر گل مالی کردند و با گریه و ناله به سوی ارگ سلطنتی حرکت کردند. مردان نیز به دنبال زنان روانه شدند و شرایطی را به وجود آورد که دولت و حرم سلطنتی را دچار وحشت کرد. پس از بازگشت از ارگ سلطنتی زنان در مسجد شاه تجمع کردند.
علما و رهبری مردم در اصفهان
در اصفهان مردم به رهبری سه عالم مجاهد یعنی حاج شیخ محمدتقی معروف به آقا نجفی شیخ محمدعلی و ملا باقر فشارکی در برابر کمپانی رژی جمع شدند. شاه ضمن دستورات اکید به کارگزاران خود در اصفهان برای مقابله با علماء و مردم ضمن تلگرافی به آقا نجفی می نویسد: بی جهت عالم آسوده را آشفته نکنید و مردم با خون خود بازی نکنند و آسوده مشغول دعاگویی و رعیتی باشند، اما علمای اصفهان با بی اعتنایی به تهدیدات شاه به مقاومت خود ادامه داده و استعمال دخانیات را تحریم کردند.
لغو امتیاز
شاه و دربار با سیاست وقت کشی، تلاش داشتند به‌تدریج مردم و علما را از توجه به مساله تنباکو منصرف کنند تا اینکه در اواخر ربیع‌الثانی 1309 قمری در تهران شایع شد که حکمی از میرزای شیرازی در خصوص تحریم استعمال دخانیات صادر و به اصفهان مخابره شده است. متن حکم چنین بود: «بسم‌الله الرحمن الرحیم الیوم استعمال تنباکو و توتون بای نحو کان در حکم محاربه با امام زمان علیه‌السلام است. حرره الاقل محمدحسن الحسینی». در حدود صدهزار نسخه از حکم نوشته و در سراسر کشور پخش شده بود. با صدور این فتوا، مردم از همه اصناف، مبارزه سیاسی علیه قرارداد استعماری امتیاز تنباکو را یک وظیفه شرعی و تکلیفی الهی دانستند و قلیان‌ها را شکسته و توتون و تنباکو را به آتش کشیدند.
امین السلطان صدراعظم با مشاهده این اعتراض ها در نامه ای به میرزا حسن شیرازی، علت اعطای امتیاز را جبران لغو قرارداد تمدید راه آهن بوشهر ـ گیلان اعلام کرد اما با قانع نشدن او، شاه از بیم شورش مردم و اعلام جهاد عمومی، امتیاز این قرارداد را در 24 اردیبهشت 1270 خورشیدی لغو و امین السلطان در تلگرافی، الغای قرارداد تنباکو و آزادی کشت و تجارت توتون و تنباکو را اعلام کرد.
برچسب‌ها سفارت انگلیس تبریز شیراز اصفهان ناصرالدین شاه قاجار گیلان تاریخ ایران ایران فارس

لینک کوتاه:
https://www.azari-online.ir/Fa/News/370198/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

قتل‌عام درختان در پارس‌آباد؛ سکوت قانون!

کشف یک غار جدید در منطقه آیی‌کندی مشگین‌شهر

گفت‌وگو با فاطمه بهبودی، عکاس

شروط بیمه و بازنشستگی زنان در تامین اجتماعی

معاونت امور زنان و خانواده باید مطالبات جامعه زنان را بشنود

ما با همه ی گروه ها در چهارچوب ارزش های دینی و قانونی مایل به تعامل وهمکاری هستیم

تفاهم ایران و عربستان به نفع همه است

پیست اسکی اوجور قابلیت برگزاری مسابقات بین المللی را دارد

تکمیل احداث طرح شبکه آبیاری سبلان از اولویت‌های اصلی است

جدول پخش برنامه‌های رادیویی مرکز اردبیل شنبه 27 شهریور ماه

جدول پخش برنامه های سیمای مرکز اردبیل شنبه 27 شهریور ماه

آیت‌الله فخرالدین موسوی‌ننه‌کرانی به رحمت ایزدی پیوست+بیوگرافی

راه‌یابی مرد ابری به جشنواره فیلم بوسان و چند خبر کوتاه از اردبیل

اردبیل/ حادثه رانندگی در جاده مشگین‌شهر یک قربانی گرفت

آخرین آمار کرونا در اردبیل| 40 بستری و 5 فوتی جدید/ خروج 4 شهرستان از وضعیت قرمز و نارنجی

اعزام تیم منتخب فوتبال اردبیل به اردوی انتخابی تیم ملی

اسرار بریدن سر عرفان درخشان پسر 11 ساله در پارس آباد

ضرورت جلوگیری از حفر چاه‌های غیرمجاز در اردبیل

کره مجدد گران شد

کره دوباره گران شد/ کره کیلویی140 هزارتومان!

آیت الله سید «فخرالدین موسوی» دارفانی را وداع گفت

پیام تسلیت امام جمعه اردبیل در پی درگذشت آیت‌الله موسوی‌ننه‌کران

نماینده مردم اردبیل در مجلس خبرگان دار فانی را وداع گفت

نشست رسانه‌ها و تعهد بر اقامه شعائر دینی با حضور آیت الله علیدوست و حسین رضی برگزار شد

نگهداری 5600 پل و ابنیه فنی در استان اردبیل

افزایش مجدد قیمت کره

نخست‌وزیر پاکستان: مناقشه‌ تهران و ریاض فاجعه‌بار خواهد بود| به دنبال تفاهم ایران و عربستان هستیم

عضومجلس خبرگان رهبری درگذشت

آیت‌الله جنتی: آیت الله موسوی کارنامه پرباری در خدمت به نظام داشت

پیام تسلیت امام جمعه اردبیل در پی در گذشت آیت الله موسوی

استقرار جوی نسبتا پایدار تا اواسط هفته جاری در اردبیل

زیرساخت‌های لازم برای حمایت همه‌جانبه سرمایه‌گذاران در سراسر کشور فراهم می‌شود

جنایت هولناک در پارس آباد/قتل عرفان 11 ساله توسط پسر دایی اش +عکس

کره هم از سبد غذایی خانوارها حذف شد

311 میلیارد ریال تسهیلات اشتغالزا در خلخال پرداخت شد

کشف شمشیر دوره ساسانیان در شهر عنبران

نفرات منتخب فوتبال استان اردبیل 28شهریور به اردوی تیم ملی اعزام می شوند.

مصدومیت 265 نفر بر اثر حوادث ناشی از کار در 5 ماهه نخست سال

تسلیت آیت‌الله جنتی در پی درگذشت نماینده اردبیل در مجلس خبرگان

طعم و عطر آیراننی آش، زبانزد گردشگران اردبیل

درخشش هنرمندان اردبیلی در بین نامزدهای جایزه ملی غزل منزوی

آیت الله جنتی درگذشت آیت الله موسوی ننه کران را تسلیت گفت

افتتاح یازدهمین مرکز نیکوکاری تخصصی زکات در استان اردبیل

کشف هفت کیلوگرم مواد مخدر در اردبیل

فعالیت 348 مدیر کنترل کیفیت در واحد‌های تولیدی و خدماتی اردبیل

پیش بینی توسعه 4 هزارهکتاری باغات زیتون در سال جاری

رئیسی: خدمات ارزنده آیت‌الله فخرالدین موسوی ماندگار است

رئیسی رحلت نماینده اردبیل در مجلس خبرگان رهبری را تسلیت گفت

آذربایجان‌غربی همچنان در وضعیت قرمز قرار دارد/ شناسایی 1366 بیمار جدید

خسارت خشکسالی به 35 درصد از سطح زیرکشت شالی گلستان