پیام آذری - روزنامه سازندگی /متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
ابوالفضل خدایی| ایالات متحده شامگاه دوشنبه، همانطور که از قبل وعده داده بود، بسته جدیدی از تحریمهای سنگین علیه ایران را اعلام کرد. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در کنفرانس خبری خود این کارزار را «عملیات طرد اقتصادی» نامید و از کشورهای جهان خواست روابط مالی خود با تهران را قطع کنند. او هشدار داد کشورهایی که از این درخواست سرپیچی کنند، ممکن است با خطر کنار گذاشته شدن از نظام مالی مبتنی بر دلار آمریکا مواجه شوند. بسنت این اقدام را نوعی «روز دی» مالی، مشابه عملیات متفقین در نرماندی در جنگ جهانی دوم، توصیف کرد؛ تعبیری که نشان میدهد، واشنگتن قصد دارد فشار اقتصادی علیه ایران را به سطحی بیسابقه برساند.
پیام تند واشنگتن
بسنت در بخش دیگری از سخنانش با اشارهای تاریخی به فروپاشی دیوار برلین، گفت این دیوار زمانی فرو ریخت که سربازان عادی تصمیم گرفتند دیگر به مردم خود شلیک نکنند. او همچنین خواستار تعطیلی تمامی شعب و دفاتر خارجی بانک ملی ایران شد. وزیر خزانهداری آمریکا اعلام کرد، دونالد ترامپ در حال تماس با رهبران کشورهای مختلف است و مقامهای وزارت دفاع، خزانهداری و خارجه آمریکا نیز با همتایان خود درباره قطع روابط مالی با تهران رایزنی میکنند. اقدام اخیر ترامپ، نشان میدهد رویکرد ایالات متحده با موازین و عرف بینالمللی در تعارض است و میتواند، نقض حاکمیت کشورهای مستقل تلقی شود. بر این اساس واشنگتن نمیتواند بانکها، شرکتها و فرودگاههای کشورهای دیگر را تحتفشار قرار دهد تا از انجام تجارت قانونی با ایران خودداری کنند. پیشتر نیز محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس در واکنش به تهدیدهای آمریکا نوشته بود: «کسی گندهلافیهای آمریکاییها را باور نمیکند. شرکای تجاری ایران به ما پیام دادهاند که تهدیدهای آمریکا را به هیچ جا حساب نمیکنند».
وابستگی کشورهای منطقه به ایران
بحث اعمال تحریمها علیه ایران، تنها متوجه ایران نیست. اگرچه این تحریمها کشور را با کاستیها و سختیهای جدید مواجه خواهد کرد اما کشورهای منطقه ازجمله افغانستان، عراق، پاکستان، ترکیه و کشورهای دیگر نیاز متقابل به ایران دارند و قطع ناگهانی شریانهای اقتصادی و تجاری میسر نیست. هر چند آمریکا، کشورهای جهان را به حذف از سیستم دلاری تهدید کرده است. بهویژه کشور ابرقدرتی مانند چین که همواره نیاز مبرم به نفت ایران داشته است. نشریه انگلیسی اکونومیست با اشاره به ساختار پیچیده شبکه مالی و تجاری ایران و پیشبینیهای اشتباه مقامات دولت آمریکا درباره اثر محاصره دریایی غیرقانونی بر ایران تحلیل کرد که کارزار جدید تحریمهای واشنگتن بیشتر لفاظی است و ایران و کشورهایی که با آن مراودات تجاری دارند، میتوانند آن را نادیده بگیرند.
اهمیت چین
نشریه انگلیسی فایننشالتایمز گزارش داد، چین به آمریکا هشدار داد که ممکن است به دلیل تحریمهای ایران تلافی کند. پکن به آمریکا هشدار داده اگر واشنگتن سرکوب تجارت با تهران را گسترش دهد، تمام اقدامات لازم را انجام خواهد داد؛ همچنین اگر شرکتهای چینی در هرگونه گسترش قابلتوجه تحریمهای ثانویه جدید ترامپ در رابطه با ایران گنجانده شوند، تلافی خواهد کرد. به گزارش الجزیره وزارت امور خارجه چین نیز پیشتر در واکنش به تهدیدات آمریکا درخصوص اعمال تحریمهای بیشتر علیه ایران اعلام کرد که همکاری این کشور با تهران براساس قوانین بینالمللی انجام میشود. لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین تصریح کرد: نباید در این همکاریها، دخالت یا اختلال ایجاد شود. چین تحولات را از نزدیک دنبال میکند و برای حفاظت از حقوق و منافع مشروع خود تمام اقدامات لازم را انجام خواهد داد. با تحریمهای یکجانبه آمریکا علیه ایران مخالف هستیم. این تحریمها هیچ مبنایی در حقوق بینالملل ندارند. همین مسئله نشان میدهد که پکن در روابط خود با ایران براساس منافع مشترک عمل میکند. به باور کارشناسان، اگرچه چین متحد بیقیدوشرط ایران نیست؛ اما با وجود افزایش فشارها، شریانهای تجاری کشور را حفظ خواهد کرد». ادامه خرید نفت و تداوم تجارت چین بهعنوان یکی از اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل با ایران، بخشی از مقاومت پکن در برابر آمریکاست و میتواند به حفظ حیات اقتصادی ایران کمک کند و بعید بهنظر میرسد، منافع خود را قربانی واشنگتن کند. از همینرو این موضوع میتواند، اهمیت روابط تهران- پکن را دوچندان کند. ضمن آنکه چنین فشارهایی، روابط ایالات متحده و چین را تنها چند هفته قبل از دیدار ترامپ و شی جین پینگ، رئیسجمهور چین در ماه سپتامبر دچار اختلال میکند.
یک کارزار دشوار
با وجود شدت تحریمهای جدید، تحقق هدف «انزوای کامل اقتصادی» ایران به همکاری شرکای اقتصادی بستگی دارد. تهران طی دههها تحریم، شبکهای پیچیده برای دور زدن محدودیتها ایجاد کرده است؛ از ناوگان سایه برای انتقال نفت گرفته تا شبکههای بانکی غیررسمی، شرکتهای پوششی و استفاده از داراییهای دیجیتال. بنابراین هرچند اقدامات جدید آمریکا هزینه مبادلات را افزایش میدهد اما بستن تمامی مسیرهای دور زدن تحریمها کار سادهای نخواهد بود.