پیام آذری - ایرنا / مدیرعامل سابق سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان با تشریح جزئیات ابر طرح احیا و بازآفرینی محله تاریخی «دردشت»، از اجرای بیش از ۶۰ پروژه عمرانی و مرمتی طی سه سال و نیم گذشته در این محدوده ۷۰ هکتاری خبر داد و گفت: این الگو که بر مبنای ژنوم تاریخی محلات تدوین شده، به‌عنوان طرح برتر ملی شناخته و مورد تقدیر قرار گرفته است.
محمدعلی ایزدخواستی شامگاه سه‌شنبه در آیین بهره‌برداری از گذر تاریخی «دردشت» گنجینه‌ای از میراث بزرگ هنر و معماری در میدانگاه شهشهان به ریشه‌های تاریخی اصفهان اشاره و بیان کرد: محلات اساسی شهر اصفهان شکل‌گرفته پیش از اسلام هستند؛ یعنی پیش از اسلام چند تک‌محله، هسته اولیه اصفهان را شکل می‌دادند. در سال ۱۴۰۰ با دستور شهردار وقت، تحلیلی روی کالبد شهر تاریخی اصفهان انجام و مهم‌ترین نقطه برای سرمایه‌گذاری مشخص شد؛ «دردشت» محله‌ای بود که تا پیش از دوره صفویه، مهم‌ترین کانون شکل‌گیری و توسعه اصفهان به شمار می‌رفت و در دوره صفویه نیز با وجود گسترش شهر به سمت جنوب، جایگاه خود را حفظ کرد. این محله در دوره‌های آل‌بویه و ایلخانی مهم‌ترین نقطه شهر بود، اما در یک صد سال گذشته به‌شدت مورد بی‌مهری قرار گرفته و از جریان‌های توسعه عقب مانده و آسیب دیده بود.
وی افزود: بیش از ۷۰ بنای تاریخی در این محله در حال نابودی بود و خانه‌ها به‌تدریج از ساکنان محلی تخلیه می‌شد که به یک عملیات عمرانی و گسترده نیاز داشت. بر همین اساس با مطالعات دقیق در سال ۱۴۰۱، «شیوه نامه احیای محلات تاریخی ایران» تدوین شد که در فروردین ۱۴۰۳ از سوی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان بهترین طرح ملی شناخته و تقدیر شد. این طرح دارای هفت گام است که بر اساس آن، محلات تاریخی شهرهای ایران بر اساس دی‌ان‌ای تاریخی حفاظت شده و وارد معادلات معاصرسازی و کنش‌های اجتماعی دقیق می‌شوند.
ایزدخواستی با اشاره به حجم اقدامات انجام‌شده بین سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۵ تصریح کرد: در این مدت بیش از ۶۰ طرح عمرانی توسط همکاران در سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان در این محدوده ۷۰ هکتاری به اجرا درآمد. از جمله این طرح‌ها می‌توان به بیش از ۱۵۰ پلاک مسکونی و تجاری اشاره کرد که جداره‌سازی شدند تا هم‌پیوندی محله بازگردد. همچنین نزدیک به ۴۰ سرو کاشی‌کاری شده – که احیاگر مکتب نگارگری اصفهان است و هر کدام با دیگری تفاوت دارد – در گوشه‌وکنار محله تعبیه شد که کارکرد ژرفی در حوزه گردشگری دارد.
وی ادامه داد: روشنایی کل مسیر، نزدیک به سه کیلومتر کف‌سازی و تعبیه گذر، ده‌ها بنای تاریخی، چندین سقاخانه و هشت میدانگاه شهری از نو طراحی و بازطراحی شد. مبنای طراحی، مولفه‌های تاریخی بر اساس شناخت دقیق بود؛ به طوری که با همکاری اداره‌کل میراث فرهنگی، بیش از ۲۵۰ هزار عکس تاریخی شهر اصفهان جمع‌آوری، دیجیتال‌سازی و تحلیل شد تا طراحی محله بر اساس آن شکل گیرد.
مدیرعامل سابق سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان درباره جزئیات میدانگاه اصلی این محدوده گفت: مبنای طراحی میدان مقابل بقعه شهشهان، «حیات خانه ایرانی» با یک حوض کشیده و فضای سبز در کنار آن است که حوض به سمت آستانه عمارت اصلی (ورودی به بقعه شهشهان) امتداد دارد.
وی ادامه داد: بازار دردشت نیز تا ریزترین جزئیات لایه‌برداری و مرمت شد؛ از جمله سقاخانه مسجد «چاره» که نزدیک به ۵۰ درصد تخریب شده بود و اتاقک آن دارای نقاشی‌های مکتب قهوه‌خانه‌ای دوره قاجار است و احیای آن توسط استادکاران نزدیک به یک سال زمان برد. همچنین بازار «قصر جمیلان» نیز که در سال ۱۳۵۶ کاملاً تخریب شده بود، از نو احیا شد.
ایزدخواستی به اقدامات فراتر از محدوده دردشت اشاره و بیان کرد: در کنار این حجم از طرح‌های در محله دردشت، بیش از ۳۰ بقعه در تخت فولاد مورد مرمت کامل قرار گرفت؛ به طوری که اگر این مرمت‌ها در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ انجام نشده بود، با حملاتی که در جنگ چهل روزه در آن اطراف رخ داد، چیزی از تخت فولاد باقی نمی‌ماند. همچنین در بازار بزرگ اصفهان، ۱۶ جبهه و پنج بازار که کاملاً تخریب شده بودند، احیا شدند و نزدیک به ۷۵ دهنه بازار – معادل حدود یک‌چهارم میدان نقش جهان – طی این چهار سال به بازارهای اصفهان افزوده شد.
ایزدخواستی با تاکید بر شیوه طراحی مبتنی بر فلسفه دوره صفویه اظهار داشت: نظام طراحی ما در این چهار سال الهام‌گرفته از نگاه دوره صفویه بود؛ جایی که ابتدا نظام فکری و مانیفست فلسفی با حضور حکما و فلاسفه تدوین می‌شد و از دل آن مکتب شهرسازی و عظمتی چون میدان نقش جهان شکل می‌گرفت. در این راستا، با برگزاری هزاران ساعت اتاق فکر، مبانی فلسفی و صدرایی بررسی شد تا به نظام طراحی میدان شهر برسیم و سپس معماری آن با کالبد محلی سازگار شود.
وی هدف اصلی طرح بازآفرینی گذر دردشت را بازگشت شهروندان به محله عنوان کرد و گفت: مهم‌ترین جامعه هدف ما شهروندانی هستند که در این محله زندگی می‌کنند و تعالی بخش ترین اتفاق، بازگشت اهالی اصیل به دردشت بود. با فعال شدن این طرح بازآفرینی و معاصرسازی، سرمایه‌گذاران بخش خصوصی نیز به میدان آمدند و امسال بیش از ۱۴ خانه تاریخی با بالاترین کیفیت مرمت و با سرمایه‌گذاری مردمی به بوم‌گردی تبدیل شده‌اند. شهرداری تنها هزینه‌های فضای شهری، ادارات و بناهای عمومی را تقبل کرد اما بناهای خصوصی توسط خود مردم احیا شد.