پیام آذری - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
وضعیت کنونی باعث شده دولت ترامپ به طور فزایندهای نسبت به رسیدن به توافق هستهای با ایران بدبینتر شود.
مقامات ارشد آمریکایی روز جمعه اعلام کردند که ایالات متحده از ایران میخواهد که علناً اعلام کند که حملات به کشتیها در تنگه هرمز را متوقف خواهد شد و تمام خطوط این تنگه بدون هیچ گونه اخذ عوارضی برای کشتیرانی باز خواهد بود. این در شرایطی است که جمهوری اسلامی ایران قاطعانه از واگذاری کنترل این آبراه استراتژیک خودداری کرده است.
دیگر به کشتیها شلیک نکنید!
به نوشته خبرگزاری رویترز، مقامات آمریکایی در یک کنفرانس تلفنی با گروه کوچکی از خبرنگاران گفتند که گفتگوهای بین دو کشور در روزهای اخیر سازنده بوده است. یکی از مقامات گفت: «آنچه ما میخواهیم این است که ایرانیها بیانیهای عمومی صادر کنند که اذعان کند تمام مسیرهای عبور و مرور در تنگه هرمز باز است و دیگر به کشتیها شلیک نمیشود. آنها یا این بیانیه را به ما میدهند یا نتیجه خوبی برای آنها در پی نخواهداشت».
هفته گذشته سه نفتکش تجاری قطری و سعودی هدف آتش قرار گرفتند. در پی این حوادث، ایالات متحده به اهدافی در خاک ایران حمله کرد و متقابلا ایران نیز با حمله به پایگاههای نظامی ایالات متحده در کشورهای خلیج فارس به این حمله پاسخ دهد. دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، اعلام کرده که از نظر او توافق آتشبس ماه ژوئن پایان یافته است.
در این شرایط، روز شنبه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران راهی عمان شد تا در مورد وضعیت تنگه تنگه هرمز با مقامات این کشور به رایزنی بپردازد. یک مقام آمریکایی در گفتوگو با باراک راوید، گزارشگر آکسیوس ادعا کرده مقامات ایرانی پس از دو روز درگیری در هفته گذشته خواستار مذاکرات بیشتر برای حل اختلاف شدند. مقامات آمریکایی گفتند که انتظار دارند ایران پس از جلسه روز شنبه در عمان بیانیهای صادر کند.
یک مقام آمریکایی گفت: «ما امیدواریم که آنها علناً بگویند که شلیک به کشتیها را متوقف میکنند و به نوعی صریحاً یا حداقل به طور ضمنی اذعان کنند که اشتباه کردهاند. ما اکنون در حال کار بر روی این موضوع هستیم. رئیسجمهور به ما دستور داده که صحبت کنیم، اما همانطور که او تمایل خود را برای انجام این کار نشان داده، اگر آنها به شلیک به کشتیها ادامه دهند یا هرگونه اقدام خصمانه دیگری انجام دهند، ما آنها را تلافی خواهیم کرد.»
ناامید از توافق؛ در انتظار چرخش استراتژی تازه ترامپ؟
به رغم آن که بازگشایی تنگه هرمز برای دولت ترامپ به یک اولویت ضروری بدل شده، خواست اساسی طرف آمریکایی این است که ایران مواد هستهای خود را تحویل دهد. به گفته یک مقام آمریکایی: «من فقط میخواهم اینجا روشن کنم که اگر گرد و غبار را نگیریم، با ایران توافقی نداریم». این مقام گفت اگر ایران امتناع کند، «ما گزینههای زیادی داریم، از جمله گزینههای نظامی و اقتصادی».
به گفته یک مقام آمریکایی، ایالات متحده و ایران در طول سه هفته مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم در حال پیشرفت به سمت رسیدن به یک توافق هستهای بودهاند. با این حال مقامات گفتند که بحران هرمز سوالات جدی را در مورد اینکه آیا ایران هرگز با یک توافق هستهای موافقت خواهد کرد یا خیر - یا اینکه آیا به آن پایبند خواهد ماند - مطرح کرده است. به نوشته والاسترست ژورنال، این وضعیت باعث شده دولت ترامپ به طور فزایندهای نسبت به رسیدن به توافق هستهای با ایران بدبینتر شود.
بر اساس این گزارش، به گفته مقامات ارشد آمریکایی، دولت ترامپ معتقد است که دستیابی به توافق هستهای با ایران به طور فزایندهای دور از دسترستر شده است -و این امر اعتراف کمسابقهای است مبنی بر اینکه یکی از اهداف اصلی سیاست خارجی ترامپدر مهار برنامه هستهای تهران ممکن است از طریق مذاکرات قابل دستیابی نباشد.
در واقع، اظهارات اخیر مقامات آمریکایی در مورد وضعیت تنگه هرمز و امکان دستیابی به توافق هستهای با جمهوری اسلامی ایران، سوالات تازهای را ایجاد میکند مبنی بر اینکه آیا ترامپ پس از اعلام پایان آتشبس ایالات متحده و ایران، برای تغییر عمده دیگری در استراتژی آماده میشود - گزینههای او، شامل از سرگیری جنگ تمام عیار، امضای توافقی که خواستههایش را برآورده نکند، و یا به طور کلی از درگیری کنار بکشد - حتی اگر انجام این کار تنگه هرمز را به حال خود رها کند.
دیپلماسی را با صلح اشتباه نگیرید!
در این شرایط، آینده مذاکرات در هالهای از ابهام قرار گرفته است. با این همه، یک مقام آمریکایی به الجزیره گفته که تیم مذاکرهکننده ایالات متحده متعهد به ادامه مذاکرات با ایران است. برخی از تحلیلگران هم در گفتوگو با الجزیره اظهار داشتهاند که علیرغم تحولات اخیر، مذاکرات احتمالا از سر گرفته میشود.
الکس وطنخواه، پژوهشگر ارشد موسسه خاورمیانه به الجزیره گفت: «من هنوز فکر میکنم که احتمال از سرگیری مذاکرات بیشتر از عدم آن است، اما دیپلماسی را با صلح اشتباه نگیرید. بحث در تهران دیگر بر سر این نیست که آیا با واشنگتن مذاکره کنیم یا نه. مسئله این است که آیا مذاکرات میتوانند با فشار نظامی سنجیده همزیستی داشته باشند یا خیر. بسیاری در ایران اکنون حملات محدود و مذاکرات را مسیرهای موازی میدانند تا مسیرهای متعارض. در حال حاضر، به نظر نمیرسد که تهران و واشنگتن مایل به پرداخت هزینه یک درگیری تمام عیار دیگر نباشند».
مسیرهای عبور و مرور مورد مناقشه در تنگه هرمز/ منبع: خبرگزاری الجزیره
هر دو طرف یکدیگر را به نقض مفاد تفاهمنامه متهم میکنند و این موضوع مسیر ادامه مذاکرات را با دشواری روبرو کرده است. با این همه، اختلاف بر سر وضعیت تنگه هرمز از موضوعات دیگر تنشآفرینتر بوده است. محسن میلانی، استاد علوم سیاسی در دانشگاه فلوریدای جنوبی، با اشاره به سفر سفر عراقچی به عمان، به الجزیره گفت: «ایده اعمال هزینههای زیستمحیطی یا خدماتی، احتمالاً با عمان، نشان دهنده تلاش ایران برای تبدیل حاکمیت خود بر نیمی از تنگه به نفوذ پایدار است».
به گفته مایکل وحید حنا، مدیر برنامههای ایالات متحده در اندیشکده گروه بحران بینالمللی: «مهمترین دستاورد استراتژیک ایران همچنان به توانایی جدیدش برای اعمال نفوذ در تنگه وابسته است. اما هنوز به آنچه که پس از پایان جنگ قصد انجام آن را داشت، یعنی ایجاد سیستمی که هم کنترل آن بر تنگه را به رسمیت بشناسد و هم مکانیسمی برای کسب درآمد از آن ایجاد کند، دست نیافته است».
مسیرهای موازی عبور و مرور کنونی در تنگه هرمز، تنشهای جدیدی را در این منطقه ایجاد کرده که به باور بسیاری ناشی از مفاد مبهم تفاهمنامه در این رابطه است. به گفته یک کارشناس مسائل ایران در گفتوگو با الجزیره، در ایران این تصور وجود دارد که تسلط بر هرمز یک دارایی حیاتی است: «این حس وجود دارد که ایالات متحده به دنبال تضعیف یک مزیت استراتژیک جدید برای ایران است، مزیتی که ممکن است حداقل در کوتاه مدت و میان مدت، برای اهرم ایران حتی از برنامه هستهای آن نیز مهمتر باشد. و بنابراین، اگر ایالات متحده به طور مؤثر بتواند کنترل ایران بر تنگه را تضعیف کند، این میتواند اهرم کلی و بازدارندگی ایران را برای جلوگیری از از سرگیری جنگ دیگر کاهش دهد.
جعبه پاندورا بسته میشود؟
با این همه، به رغم درگیریها و تشدید تنش کمسابقه اخیر، هر دو طرف با واقعیتهایی در داخل روبرو هستند که ممکن است آنها را از بازگشت به یک جنگ تمام عیار منصرف کند. در ایران، تورم فزایندهای وجود دارد و اقتصاد در اثر دههها تحریم با مصائب فراوان دست و پنجه نرم میکند.
در مقابل، ذخایر نفتی آمریکا که در طول جنگ به عنوان یک حائل برای مهار قیمتهای سرسامآور بنزین عمل میکردند، رو به کاهش است. و انتخابات میاندورهای که کنترل کنگره را تعیین خواهد کرد، قرار است در ماه نوامبر، کمتر از چهار ماه دیگر، برگزار شود.
در واقع، دلایل استراتژیکی وجود دارد که میتوان گفت این جنگ بیش از آنچه که تاکنون طول کشیده، ادامه پیدا نکند. ترامپ با آغاز این درگیری، جعبه پاندورا را باز کرد، جنگی که پایان دادن به آن بسیار دشوارتر از شروع آن بوده و خطر تبدیل شدن به یک «جنگ ابدی» دیگر در خاورمیانه را به همراه دارد.