ترامپ عموی‌شان نبود

پیام آذری - فرهیختگان /متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
علی ملکی| جام‌جهانی 2026 بیش از هرچیز ثابت کرد ورزش از سیاست جدا نیست. آخرین فریم‌های این تورنمنت را یک‌بار دیگر نگاه کنید. همان لحظه‌ای که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا روی سکوی قهرمانی رفته و حتی حاضر نیست زمانی که تیم قهرمان جام را بالا می‌برد، از سکو پایین بیاید. اینجا سکوی زیر پای ترامپ و بازیکنان اسپانیا چیزی جز سپهر سیاست نیست. یک تیم با عبور از چالش‌های مختلف پیروز صحنه شده و یک فرد خارج از این تیم و تورنمنت، خود را در جشنی که همه کار کرد تا خرابش کند سهیم می‌داند. این خود ترامپ است. همان کسی که انتظار داشت بعد از به‌پا کردن چندین جنگ و درگیری در جهان، جایزه صلح نوبل بگیرد اما ناکام ماند؛ بنابراین یک جایزه صلح در فیفا ساخت و به خودش هدیه داد! از همان لحظه‌ای که اعلام شد قرار است آمریکا میزبانی بخشی از جام‌جهانی را بر عهده داشته باشد و این رویداد هم‌زمان است با ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، همه فهمیدند که جهان قرار نیست یک جام‌جهانی عادی تجربه کند و برای هر سناریویی آماده بودند. ترامپ اما فراتر از تصور ظاهر شد و صحنه را طوری برهم زد که در ذهن هیچ‌کس نمی‌گنجید؛ از رد ویزای بازیکنان و داوران سرشناس گرفته تا دخالت در حذف کارت قرمز بازیکن آمریکایی و فروش چمن استادیوم‌ها. بااین‌حال این جام‌جهانی با تمام نقاط تاریکش، صفحات روشنی هم داشت که ایران‌دوستان برای ایران رقم زدند. آن‌ها با وجود خطراتی که بخشی از دیاسپورای افسارپاره‌کرده ممکن بود ایجاد کنند، شجاعانه در مسابقات حاضر شدند و در حمایت از وطنشان که در میانه یک جنگ همه‌جانبه قرار داشت فریاد زدند. علی‌رغم همه ناعدالتی‌ها، این ماندگارترین بخش جام‌جهانی برای ایرانیان بود.
اختراع صلح
یکی از بحث‌برانگیزترین اقدامات جانی اینفانتینو در این دوره، ابداع نشانی جدید به نام «جایزه صلح فیفا» و اهدای آن به دونالد ترامپ بود. این جایزه که تا پیش از این در تاریخ فوتبال وجود نداشت، در حالی به رئیس‌جمهور آمریکا داده شد که او با سیاست‌های تهاجمی تمام نقاط جهان را آزار داده بود. رسانه‌های آمریکایی بعد از این حرکت نوشتند که این اقدام تلاشی از سوی رئیس فیفا برای نزدیکی بیشتر به کانون قدرت در واشنگتن و جلب حمایت‌های دولتی برای تورنمنت بود. همچنین منتقدان با تمسخر این جایزه، نام آن را «نشان دلجویی» گذاشتند؛ چرا که ترامپ پیش از آن برای دریافت جایزه صلح نوبل لابی‌های گسترده‌ای انجام داده و قرعه به نامش نیفتاده بود.
سرگردانی تیم ملی ایران
تیم ملی فوتبال ایران در این تورنمنت با چالش‌هایی روبه‌رو شد که فراتر از توان فنی هر تیمی بود. به دلیل حملات آمریکا علیه ایران و تشدید درگیری‌ها در خاورمیانه، دولت آمریکا از صدور ویزا برای بسیاری از اعضای کادر فنی و همراهان تیم خودداری کرد. این محدودیت‌ها تا حدی پیش رفت که تیم ایران اجازه پیدا نکرد در خاک ایالات متحده مستقر شود. در نتیجه، ملی‌پوشان ایران مجبور شدند در شهر مرزی تیخوانا در مکزیک اقامت کنند. آن‌ها برای هر مسابقه باید ساعت‌ها در صف‌های طولانی مرزی معطل می‌شدند تا وارد آمریکا شوند و پس از پایان بازی دوباره به مکزیک بازگردند. این وضعیت نه‌تنها از نظر روانی و جسمی بازیکنان را تحت‌فشار قرار داد، بلکه نشان‌دهنده استفاده ابزاری دولت میزبان از ابزار ویزا برای فشار بر رقبای سیاسی بود.
آزمون وطن‌دوستی دیاسپورا
یکی از مهم‌ترین نکاتی که حول بازی‌های ایران در این دور از جام‌جهانی وجود داشت، حضور ویرانی‌طلبان در اطراف استادیوم‌ها و تلاش برای تحت‌تأثیر قراردادن جو استادیوم‌ها بود. اقدامی که با ممنوعیت حمل پرچم‌های فیک تا حدودی با چالش روبه‌رو شد؛ اما در نهایت این اقلیت پر سروصدا توانست با برخی جنجال‌سازی‌ها روی سکو‌های استادیوم‌ها و خارج از آن، کمپین رسانه‌ای خود را هرچند ناموفق کلید بزند. این حرکت اما جایی به بن‌بست خورد که هواداران واقعی ایران بدون درنظرگرفتن خطراتی که ممکن است از سوی این جماعت برایشان ایجاد شود، با شجاعت وارد میدان شدند و کمپین ضدایرانی عملاً ضد خود عمل کرد و در نهایت موجی از تجمعات بزرگ ایران‌دوستان خارج از کشور حول رقابت‌های جام‌جهانی ایجاد شد.
بازی با ویزا
سیاست‌های مغرضانه صدور روادید در دولت ترامپ، بسیاری از چهره‌های مهم جام‌جهانی را پشت در‌های بسته نگه داشت. یکی از جنجالی‌ترین موارد، جلوگیری از ورود «عمر عبدالقادر آرتان»، داور باسابقه سومالیایی بود که توسط فیفا برای قضاوت انتخاب شده بود؛ اما در فرودگاه میامی متوقف و دیپورت شد!
همچنین ستاره‌هایی مانند بریل امبولو از سوئیس نیز در آخرین لحظات متوجه شدند که ویزای آن‌ها بدون دلیل مشخصی رد شده است. علاوه بر بازیکنان و داوران، هزاران هوادار از کشور‌های مختلف به دلایل واهی با ابطال مجوز‌های سفر خود روبه‌رو شدند. اتفاق عجیب دیگر رد ویزای نیمی از هواداران ازبکستان در سفر به آمریکا بود، یعنی از هر دو ازبکستانی، یک نفر موفق شد به آمریکا سفر کند!
لابی کوشنر در میزبانی
نفوذ لابی‌های سیاسی بر فیفا با انتقال مقر عملیاتی این نهاد به میامی به اوج خود رسید. همان زمان رسانه‌های آمریکایی افشا کردند که این جابه‌جایی برای نزدیکی بیشتر به جرد کوشنر، داماد و مشاور ارشد ترامپ انجام شد که نقش دلال اصلی را در جلب میزبانی ایفا می‌کرد. گزارش‌ها نشان داد که کوشنر با اعمال فشار و تهدید بر رهبران خارجی و پادشاهان، آن‌ها را مجبور کرده تا به نفع منافع آمریکا در تصمیمات فیفا رأی بدهند.
ایالات پادگانی آمریکا
جام‌جهانی که همیشه نمادی از جشن و دوستی ملل بود، در خاک آمریکا به یک پادگان نظامی بزرگ تبدیل شد. دولت ترامپ با استقرار پرشمار مأموران اداره مهاجرت در اطراف ورزشگاه‌ها و شهر‌های میزبان، فضایی پر از رعب و وحشت ایجاد کرد. گزارش‌ها حاکی است در طول مسابقات بیش از ۱۶۷ هزار نفر توسط نیرو‌های امنیتی بازداشت شدند. این وضعیت باعث شد بسیاری از هواداران، به‌ویژه رنگین‌پوستان و اقلیت‌های قومی، از ترس دستگیری و دیپورت‌شدن از حضور در استادیوم‌ها خودداری کنند. بعداً گزارش‌های خبری منتشر شد که حاکی از حضور گسترده نیرو‌های امنیتی روی سکو‌های ورزشگاه‌ها داشت که عملاً نه برای تأمین امنیت که برای باج‌گیری از مهاجران آمده بودند. ترامپ در واقع همان رویکرد نظامی و جنگیدن برای به‌دست‌آوردن در سیاست خارجی را حالا وارد ورزش هم کرده بود و با این کار، روح ورزش را قربانی سیاست‌های مهاجرتی خود کرد و صندلی‌های استادیوم را که باید پر از هوادار می‌بود، با مأموران امنیتی پر کرد.
بالوگان‌گیت
یکی از عجیب‌ترین دخالت‌های سیاسی در تاریخ فوتبال زمانی رخ داد که دونالد ترامپ مستقیماً در تصمیم‌های فنی بازی دخالت کرد. در جریان بازی آمریکا و بوسنی، «فولارین بالوگان»، ستاره خط حمله آمریکا با دریافت کارت قرمز از بازی بعدی محروم شد. اما در کمال ناباوری، ترامپ با اینفانتینو تماس گرفت و با فشار‌های او کمیته انضباطی فیفا محرومیت این بازیکن را به مدت یک سال به تعویق انداخت تا او بتواند در بازی حساس مقابل بلژیک شرکت کند! این اقدام که با اعتراض شدید فدراسیون فوتبال بلژیک و رسانه‌های جهانی همراه شد، اتفاقی بی‌سابقه بود که کام فوتبال عادلانه را برای طرفدارانش تلخ کرد. اتحادیه اروپا رسماً از دخالت ادعایی ترامپ در پرونده محرومیت بالوگان انتقاد و تأکید کرد تصمیم‌های انضباطی فوتبال باید صرفاً در اختیار نهاد‌های مستقل ورزشی باشد.
تنش با دیگر کشور‌های میزبان
جام‌جهانی که قرار بود شامل همکاری سه کشور آمریکا، مکزیک و کانادا باشد، به صحنه اختلافات دیپلماتیک و اقتصادی تبدیل شد. دونالد ترامپ درست در میانه مسابقات، تعرفه‌های تجاری سنگینی را علیه شرکای میزبان خود اعمال کرد و حتی توافق‌های تجاری سابق را هم تمدید نکرد. او با لحنی تند کانادا را به دلیل مشکلات زیست‌محیطی و دود ناشی از آتش‌سوزی‌های جنگلی تهدید کرد و مدعی شد این آلودگی بر کیفیت هوای ورزشگاه‌های آمریکا اثر منفی گذاشته است. ترامپ در اظهاراتی جنجالی پیشنهاد داد در دوره‌های آینده، فیفا باید میزبانی را منحصراً به آمریکا بدهد و کشور‌های دیگر را کنار بگذارد.
تلاش برای برگزاری جشن تولد در جام‌جهانی
یکی از جالب‌ترین و درعین‌حال عجیب‌ترین جنبه‌های این جام‌جهانی، تلاش دونالد ترامپ برای تبدیل این رویداد بزرگ به یک جشن شخصی بود. او که تولد ۸۰ سالگی‌اش با روز‌های میانی مسابقات هم‌زمان شده بود، این تورنمنت را هدیه‌ای برای خود و جزئی از جشن‌های ۲۵۰ سالگی استقلال آمریکا می‌دانست. ترامپ با تشکیل کارگروه‌های ویژه در کاخ سفید، سازماندهی مسابقات را از حالت ورزشی خارج و به یک ارگان دولتی تبدیل کرد تا از آن برای جلب‌توجه جهانی و تقویت کمپین‌های داخلی‌اش استفاده کند. بااین‌حال موج اعتراضات مانع از اجرای این ایده مضحک در جام‌جهانی شد.
پول درآوردن از چمن ورزشگاه
در این دوره، فوتبال بیش از هر زمان دیگری به یک ماشین چاپ پول تبدیل شد. یکی از جنجالی‌ترین پیشنهاد‌ها، افزایش زمان استراحت بین دو نیمه فینال از ۱۵ به ۳۰ دقیقه بود تا فرصت بیشتری برای پخش آگهی‌های بازرگانی فراهم شود؛ اقدامی که از سبک مسابقات سوپربول آمریکا الگوبرداری شده بود. این تصمیم که سلامت بازیکنان را به دلیل سردشدن بدن در زمان طولانی استراحت به خطر می‌انداخت، با مخالفت شدید فنی روبه‌رو شد. علاوه بر این، فساد در بلیت‌فروشی و فروش قطعات چمن ورزشگاه فینال به قیمت‌های گزاف، از دیگر بخش‌های عجیب و سیاست‌زده مسابقات بود. در حال حاضر فیفا و مقامات محلی حتی بر سر تقسیم سود این چمن‌فروشی‌ها وارد درگیری حقوقی شده‌اند!
مقایسه تماشاگران با نازی‌ها
یکی از سیاسی‌ترین بخش‌های این جام‌جهانی، فضای مسمومی بود که توسط اظهارات نژادپرستانه مقامات نزدیک به ترامپ ایجاد شد. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا در سخنرانی‌های خود مهاجران و مسافرانی را که برای تماشای مسابقات از مرز‌ها عبور می‌کردند، با «نازی‌ها» مقایسه کرد. این نگاه که موردحمایت شخص ترامپ نیز بود باعث شد هواداران غیرسفیدپوست و آفریقایی در شهر‌های میزبان احساس امنیت نکنند و مدام در معرض تفتیش‌های خیابانی توسط پلیس باشند.
حوادث امنیتی در اردوی انگلیس
تیم ملی انگلیس در جریان اقامت خود در ایالت فلوریدا با سریالی از حوادث عجیب روبه‌رو شد که آرامش اردوی آن‌ها را به‌کلی برهم زد. ابتدا وقوع یک تیراندازی در نزدیکی محل اقامت این تیم، توجه‌ها را به خود جلب کرد. همچنین مأموران در نزدیکی محل اقامت ایران یک جسد پیدا کردند که سرنوشتش نامعلوم شد. این اتفاقات در کنار ضعف‌های میزبانی و مدیریتی جام‌جهانی فشار مضاعفی علیه بازیکنان وارد کرده بود.
تهدید نیجریه
فشار مستقیم بر فدراسیون‌های ملی فوتبال برای همراهی با سیاست‌های آمریکا، یکی دیگر از جنبه‌های زشت این دوره بود. گزارش‌ها حاکی است دونالد ترامپ شخصاً وارد عمل شده و حتی به رئیس‌جمهور نیجریه هشدار داده بود که رأی فدراسیون فوتبال این کشور را به‌دقت زیر نظر دارد.
جنگ بر سر مجمع‌الجزایر فالکلند در فوتبال
پیروزی دو بر یک آرژانتین مقابل انگلیس در مرحله نیمه‌نهایی، جرقه‌ای شد برای شعله‌ورشدن یکی از قدیمی‌ترین زخم‌های دیپلماتیک جهان. بازیکنان آرژانتین پس از سوت پایان، بنری را به نمایش گذاشتند که روی آن نوشته شده بود «جزایر مالویناس متعلق به آرژانتین است.» این اقدام بلافاصله با واکنش تند لندن روبه‌رو شد و سخنگوی نخست‌وزیر انگلیس اعلام کرد این جزایر همچنان تحت حاکمیت این کشور هستند. خاویر میلی، رئیس‌جمهور آرژانتین در واکنشی تند اعتراضات لندن را به رفتار‌های یک نوجوان تشبیه کرد و مدعی شد کشورش از طریق مسیر‌های دیپلماتیک هر روز به بازپس‌گیری این سرزمین‌ها نزدیک‌تر می‌شود. پیش‌ازاین بازی نیز، معاون او انگلیسی‌ها را دزدان دریایی غاصب خوانده بود. نزاع دو کشور ریشه در تاریخ روابط آن‌ها در سال ۱۹۸۲ و ادعا‌های ارضی دارد که دهه‌هاست روابط دو کشور را تیره کرده است.
حمایت نتانیاهو از آرژانتین؛ فینال چپ و راست!
وضعیت جام‌جهانی به‌قدری آغشته به سیاست شده بود که حتی پای جنایت‌کار قرن هم به این تورنمنت باز شد. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونی در آستانه فینال جام‌جهانی با اعلام حمایت از تیم ملی آرژانتین و لیونل مسی برای این تیم آرزوی قهرمانی کرد و در گفت‌وگوی با خاویر میلی، رئیس‌جمهور آرژانتین که خود جزء افراطی‌ترین چهره‌های راست سیاسی به شمار می‌رود؛ گفت: «تو یک دوست واقعی هستی.» این حمایت جایی مهم شد که آرژانتین در فینال رودرروی اسپانیایی قرار گرفت که حمایت کامل خود را از فلسطین اعلام کرده بود و در جنگ اخیر علیه ایران هم مواضع ضدآمریکایی گرفت.
تو قهرمان نیستی بیا پایین!
لحظه نهایی که ترامپ برای آن نقشه‌های بسیاری کشیده بود، مراسم اهدای جام در ورزشگاه مت‌لایف بود. او برخلاف سنت‌های معمول ورزشی، دوست داشت شخصاً جام قهرمانی را به تیم برنده اهدا کند و همین کار را هم کرد. ترامپ همچنین در لحظه بالابردن جام قهرمانی توسط بازیکنان اسپانیایی که او را کمتر موردتوجه قرار داده بودند، از سکوی قهرمانی پایین نرفت و طوری وانمود کرد که انگار حواسش نیست؛ اما کاملاً آگاه بود که حضورش در این قاب تاریخی ثبت شود.