پیام آذری - خبرگزاری مهر، گروه استانها - سکینه اسمی: هم اکنون از ۶۸ نوع ماده معدنی شناساییشده در کشور، ۵۱ نوع آن در آذربایجان غربی موجود بوده و این استان در زمینه مواد معدنی باریت، طلا، میکا و سنگهای تزئینی بیشترین تولید کشور را به خود اختصاص داده است.
در زمان حاضر آذربایجان غربی نیمی از تولید باریت، نیمی از ذخیره طلای کشور و عنوان قطب اول در زمینه تولید سنگهای تزئینی را در اختیار دارد، ظرفیت کمنظیری که تاکنون نه چندان مورد توجه مسئولان قرار نگرفته بلکه خام فروشی و عدم توسعه صنایع فرآوری متناسب با ظرفیت ها یکی از چالش های پیش روی این صنعت است.
سیلیس، تیتان، کانسنگ طلا، باریت، فلدسپات، میکا، کانسنگ نقره و انواع سنگهای تزیینی مانند گرانیت، دولومیت، تراورتن، مرمر، گنگلومرا و بازالت بخشی از مواد معدنی استخراجشده از معادن آذربایجان غربی به شمار میرود.
بخش معدن به عنوان یکی از پیشران های مهم اقتصاد، نقش تعیینکنندهای در تامین مواد اولیه صنایع، ایجاد اشتغال، افزایش ارزش افزوده و توسعه متوازن مناطق مختلف کشور دارد.
در سالهای اخیر نیز با تاکید بر کاهش وابستگی اقتصاد به درآمدهای نفتی، توجه به ظرفیتهای معدنی و توسعه صنایع وابسته بیش از گذشته در دستور کار قرار گرفته است. با این حال، بهرهبرداری حداکثری از این ظرفیتها تنها با افزایش میزان استخراج محقق نمیشود، بلکه نوسازی ماشینآلات، توسعه فناوری، تکمیل زنجیره ارزش، ایجاد واحدهای فرآوری، تسهیل فرآیندهای سرمایهگذاری و رفع موانع تولید از مهمترین الزامات دستیابی به توسعه پایدار در این بخش به شمار میرود.
در این میان، استان آذربایجانغربی به واسطه برخورداری از ذخایر متنوع معدنی، موقعیت جغرافیایی مناسب و ظرفیتهای قابل توجه برای توسعه صنایع معدنی، از استانهای دارای مزیت در این حوزه محسوب میشود، استفاده بهینه از این ظرفیتها، علاوه بر افزایش تولید و اشتغال، میتواند زمینه جذب سرمایهگذاریهای جدید، جلوگیری از خامفروشی و ارتقای جایگاه استان در زنجیره تولید مواد معدنی کشور را فراهم کند.
از همین رو، برنامهریزی برای نوسازی معادن، تسهیل صدور مجوزها، جذب سرمایهگذاران داخلی و خارجی، توسعه واحدهای فرآوری و تکمیل زنجیره ارزش، به یکی از مهمترین رویکردهای بخش معدن تبدیل شده است.
آذربایجانغربی؛ سومین استان کشور از نظر تنوع مواد معدنی
مدیرکل صمت آذربایجان غربی در گفتگو با خبرنگار مهر در خصوص ظرفیت های معدنی استان اظهار کرد: آذربایجانغربی سومین استان کشور از نظر تنوع مواد معدنی است و تاکنون بیش از ۵۰ نوع ماده معدنی شامل سیلیس، مس، تیتان، کانسنگ طلا، باریت، میکا، کانسنگ نقره و انواع سنگهای تزئینی از جمله گرانیت، تراورتن، مرمر و بازالت در آن شناسایی شده است.
سخاوت خیرخواه افزود: تاکنون بیش از یک میلیارد و ۲۷۸ میلیون تن ذخیره معدنی در استان شناسایی شده که شامل ۳۵ معدن فلزی با ذخیره ۱۱۸ میلیون تن، ۱۹۲ معدن سنگهای تزئینی با ذخیره ۶۳ میلیون تن، ۱۹ معدن سیلیس با ذخیره بیش از ۱۹ میلیون تن و سه معدن طلا با ذخیره ۵۲ میلیون تن کانسنگ است.
وی خاطرنشان کرد: حدود ۳۰ درصد ذخایر شناسایی شده طلای کشور در آذربایجانغربی قرار دارد و استان با برخورداری از ذخایر قطعی سیلیس، قطب تولید این ماده معدنی در کشور محسوب میشود.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت آذربایجانغربی با تشریح برنامههای این اداره کل برای توسعه بخش معدن، از تسهیل واردات ماشینآلات معدنی، تکمیل زنجیره ارزش، واگذاری فرصتهای سرمایهگذاری و حمایت از فرآوری مواد معدنی به عنوان مهمترین اولویتهای استان نام برد و گفت: توسعه معادن تنها با افزایش استخراج محقق نمیشود، بلکه ایجاد صنایع فرآوری و جلوگیری از خامفروشی در دستور کار جدی قرار دارد.
تسهیل واردات ماشینآلات؛ محور نوسازی معادن استان
خیرخواه با اشاره به برنامههای امسال اداره کل صمت برای بهروزرسانی تجهیزات معادن اظهار کرد: فعالسازی معادن از برنامههای جدی این اداره کل است و در همین راستا عملیات اجرایی احداث چندین واحد فرآوری بهویژه در حوزه سیلیس و سنگهای تزئینی آغاز شده است.
وی افزود: برای نوسازی تجهیزات معدنی دو اقدام مهم در دستور کار قرار دارد که نخست، تسهیل واردات ماشینآلات معدنی به منظور افزایش تولید و بهرهوری و دوم، تسهیل در صدور مجوزهای معدنی از طریق شورای معادن استان و کارگروه تعامل است.
مدیرکل صمت آذربایجانغربی ادامه داد: این دو کارگروه به صورت منظم برگزار میشود و در هر جلسه بیش از ۳۰ موضوع مرتبط با توسعه معادن و رفع موانع سرمایهگذاری بررسی و درباره آنها تصمیمگیری میشود.
خیرخواه با اشاره به اقدامات سال گذشته در حوزه حمایت از معادن گفت: تعیین تکلیف محدودههای اکتشافی و رفع بلاتکلیفی معادن مهم استان از مهمترین اقدامات شورای معادن و کارگروه تعامل بود که نتایج آن در مصوبات سال گذشته مشهود است.
وی افزود: برای تشویق سرمایهگذاران، واردات ماشینآلات معدنی با عمر کمتر از پنج سال بدون محدودیت امکانپذیر شده و ماشینآلات با عمر کمتر از ۱۰ سال نیز متناسب با تناژ استخراج سالانه و بر اساس ظرفیتهای قانونی وارد کشور میشوند.
جلوگیری از خامفروشی با توسعه صنایع فرآوری در آذربایجان غربی
وی با تاکید بر ضرورت تکمیل زنجیره ارزش مواد معدنی گفت: احداث واحدهای فرآوری سیلیس، طلا، مس و انواع سنگهای تزئینی به عنوان مهم ترین فرصتهای سرمایهگذاری استان در حال پیگیری است و توسعه این بخش میتواند سهم معدن را در ارزش افزوده استان و حضور در بازارهای داخلی و بین المللی افزایش دهد.
مدیرکل صمت آذربایجانغربی با اشاره به تدوین نقشه راه زنجیرههای اقتصادی مزیتدار استان اظهار کرد: بر اساس تکالیف قانون برنامه هفتم پیشرفت، زنجیره معدن و فلزات اساسی با محوریت سیلیس، طلا، مس و سنگهای تزئینی به عنوان دومین زنجیره اولویتدار استان انتخاب شده است.
وی افزود: این زنجیره همچنین به عنوان زنجیره مشترک استان های شمالغرب کشور شامل آذربایجانغربی، آذربایجانشرقی، اردبیل، زنجان و کردستان تعیین شده و تمامی حمایتهای مالیاتی، بانکی، تعرفهای و واگذاری زمین در چارچوب این سند راهبردی انجام خواهد شد.
خیرخواه با اشاره به اقدامات انجامشده برای جذب سرمایهگذاران گفت: از زمان برگزاری همایش بین المللی فرصتهای سرمایهگذاری (اینوا)، فرصت های سرمایهگذاری حوزه معدن تدوین و در اختیار سرمایهگذاران قرار گرفته است.
وی ادامه داد: همچنین مجوزهای بینام در حوزه صنایع معدنی صادر شده و در سال ۱۴۰۴ دو مزایده عمومی برای واگذاری ۱۶۹ و ۱۸۷ فرصت سرمایهگذاری برگزار شد که در نهایت ۴۳ فقره پروانه اکتشاف، گواهی کشف، پروانه بهرهبرداری، مجوز برداشت و بسته سرمایهگذاری به متقاضیان واگذار شد.
وی خاطرنشان کرد: شناسایی زنجیرههای ارزش، تدوین فرصتهای سرمایهگذاری به تفکیک استان و شهرستان، صدور مجوزهای بینام و برگزاری منظم مزایدههای عمومی از مهمترین اقداماتی است که فرآیند جذب سرمایهگذاران داخلی و خارجی را تسهیل کرده است.
وی درباره زمان صدور مجوزهای معدنی گفت: با وجود پیچیدگیهای قانون معادن، میانگین زمان صدور مجوزهای اکتشاف حدود سه تا شش ماه است که بخش عمده آن به مطالعات اکتشافی، شناسایی ذخایر و فرآیندهای قانونی مربوط میشود.
صدور ۲۷ مجوز معدنی در سهماهه نخست امسال
خیرخواه با اشاره به عملکرد صدور مجوزها افزود: در سال ۱۴۰۴ تعداد ۱۸ پروانه اکتشاف و ۳۹ پروانه بهرهبرداری جدید صادر شد و علاوه بر آن، تعدادی از معادن راکد به چرخه تولید بازگشتند و عملیات احداث واحدهای فرآوری در برخی معادن آغاز شد.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت آذربایجان غربی ادامه داد: در سهماهه نخست سال ۱۴۰۵ نیز تاکنون ۱۲ پروانه اکتشاف و ۱۵ پروانه بهرهبرداری صادر شده است.
مدیرکل صمت آذربایجانغربی با بیان اینکه ظرفیت استخراج معادن استان سالانه بیش از ۲۰ میلیون تن برآورد میشود، گفت: تمامی مجوزهای معدنی به صورت الکترونیکی صادر میشود و پس از دریافت استعلام و موافقت دستگاههای ذیربط از جمله منابع طبیعی، فرآیند صدور مجوزها انجام میشود.
وی تاکید کرد: هدف نهایی اداره کل صمت، توسعه معادن بر پایه فناوری، تکمیل زنجیره ارزش، افزایش سرمایهگذاری و تبدیل ظرفیتهای معدنی آذربایجانغربی به موتور محرک رشد اقتصادی استان است.
ظرفیت معادن آذربایجان غربی مورد غفلت واقع شده اند
نماینده مردم ارومیه در مجلس شورای اسلامی و سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس در گفتگو با خبرنگار مهر، اظهار کرد: آذربایجان غربی از استان های برخوردار کشور در حوزه ذخایر معدنی است، تنوع مواد معدنی، گستره پهنههای اکتشافی و موقعیت راهبردی استان، ظرفیت کمنظیری برای توسعه اقتصادی، ایجاد اشتغال و افزایش درآمدهای پایدار فراهم کرده است، با این حال، واقعیت آن است که هنوز نتوانستهایم از این نعمت الهی بهصورت مطلوب بهرهبرداری کنیم.
حاکم ممکان ادامه داد: یکی از مهمترین چالشهای این حوزه، خامفروشی و نبود صنایع فرآوری در کنار معادن است، زمانی که مواد معدنی بدون ایجاد ارزش افزوده از استان خارج میشوند، در حقیقت فرصتهای شغلی، سرمایهگذاری و توسعه نیز از منطقه خارج میشود.
نماینده مردم ارومیه در مجلس شورای اسلامی اضافه کرد: اگر زنجیره کامل تولید از اکتشاف تا فرآوری و صنایع پایین دستی در استان شکل بگیرد، علاوه بر افزایش درآمد، شاهد رونق تولید و کاهش نرخ بیکاری خواهیم بود، از سوی دیگر، توسعه بخش معدن باید با رعایت ملاحظات زیستمحیطی و حقوق جوامع محلی همراه باشد.
ممکان گفت: مردم مناطق معدنی باید نخستین بهرهمندان از فعالیت این معادن باشند؛ از ایجاد اشتغال گرفته تا توسعه زیرساختهایی مانند راه، آب، برق و خدمات عمومی. توسعهای که سهم مردم را نادیده بگیرد، توسعهای پایدار نخواهد بود.
وی تاکید کرد: ضروری است دستگاه های اجرایی، وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمانهای مرتبط، روند صدور مجوزها، جذب سرمایهگذاران و تامین زیرساخت های مورد نیاز را تسهیل کنند،همچنین لازم است منابع مالی حاصل از فعالیتهای معدنی، بیش از گذشته در مسیر توسعه همان مناطق هزینه شود تا مردم آثار ملموس این ظرفیت خدادادی را در زندگی خود مشاهده کنند.
ارومیه می تواند یکی از قطبهای مهم تولید و صادرات محصولات معدنی با ارزش افزوده تبدیل شود
ممکان با بیان اینکه مجلس شورای اسلامی نیز آمادگی دارد با اصلاح قوانین، رفع موانع و حمایت از سرمایهگذاری سالم، زمینه شکوفایی هرچه بیشتر بخش معدن را فراهم کند، افزود: امروز معادن میتوانند یکی از پیشرانهای اصلی رشد اقتصادی، تحقق شعار سال و تقویت تولید ملی باشند، مشروط بر آنکه نگاه ما از استخراج صرف به سمت ایجاد ارزش افزوده، فناوری و توسعه پایدار تغییر کند.
وی گفت: آذربایجانغربی شایسته آن است که از ظرفیتهای معدنی خود بیشترین بهره را ببرد، این مهم با همدلی، برنامهریزی دقیق و استفاده از توان بخش خصوصی و سرمایهگذاران دستیافتنی است و میتواند آیندهای روشنتر برای استان و مردم عز آن رقم بزند.
ممکان در خصوص ظرفیت های معادن در مرکز استان نیز گفت: شهرستان ارومیه هم از ظرفیتهای قابل توجهی در حوزه معادن سنگهای تزئینی، مصالح ساختمانی، سیلیس و سایر ذخایر معدنی برخوردار است. این ظرفیتها میتوانند زمینهساز ایجاد واحدهای فرآوری، توسعه صنایع وابسته و اشتغال پایدار برای جوانان منطقه باشند.
وی اضافه کرد: متاسفانه بخشی از این توانمندیها یا بلااستفاده مانده و یا به دلیل نبود زیرساختها و سرمایهگذاری کافی، آنگونه که شایسته است در خدمت توسعه اقتصادی شهرستان قرار نگرفتهاند.
ممکان تاکید کرد: با توجه به موقعیت جغرافیایی شهرستان ارومیه و دسترسی مناسب به بازارهای داخلی و کشورهای همسایه، توسعه صنایع معدنی و فرآوری مواد معدنی میتواند این شهرستان را به یکی از قطبهای مهم تولید و صادرات محصولات معدنی با ارزش افزوده تبدیل کند.
سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی افزود: تحقق این هدف مستلزم حمایت دولت، تسهیل سرمایهگذاری، تکمیل زیرساختهای مورد نیاز و ایجاد هماهنگی میان دستگاههای اجرایی است تا از این ظرفیت ارزشمند در مسیر رشد اقتصادی، افزایش درآمد و اشتغال پایدار بهرهبرداری شود.
خام فروشی در معادن آذربایجان غربی متوقف شود
استاندار آذربایجان غربی با تاکید بر ضرورت پرهیز از خامفروشی مواد معدنی، گفت: معادن به عنوان یکی از مهمترین ظرفیتهای اقتصادی، باید به محور توسعه استان تبدیل شده و با نگاهی به آینده، جایگزین مناسبی برای درآمدهای نفتی باشند.
رضا رحمانی در آخرین در جلسه شورای معادن آذربایجان غربی افزود: تاکیدات رهبر شهید انقلاب بر بهرهگیری از ظرفیتهای معدنی، نقشه راه ماست و در این راستا، نباید اجازه داد در حوزه معادن خامفروشی صورت گیرد، مگر آنکه دلایل منطقی و توجیهپذیری برای آن وجود داشته باشد.
وی با اشاره به لزوم اتخاذ تصمیمات اساسی و اثرگذار در حوزه معادن استان، افزود: احداث معادن بزرگ و «مگا سایز» از نیازهای اساسی استان برای افزایش تولید، تقویت صادرات غیرنفتی و تحقق مطالبات رهبری است که مسئولان صنعت و معدن استان باید با جدیت آن را پیگیری کنند.
استاندار آذربایجان غربی بر لزوم رعایت استاندارد های واگذاری معادن نیز تاکید کرد و گفت: اهلیت سنجی، احراز مهارتهای فنی و دارا بودن سایر شاخصهای لازم برای متقاضیان، یک الزام قانونی است که باید مورد توجه جدی دستگاههای متولی قرار گیرد.
رحمانی با بیان اینکه نحوه برداشت شن و ماسه در استان به موضوعی چالشبرانگیز تبدیل شده است، تصریح کرد: مدیریت ذخایر شن و ماسه و نحوه برداشت آنها نیازمند بازنگری دقیق است و دستگاههای مربوطه باید با نگاهی کارشناسی، راهکارهای اصولی برای ساماندهی این وضعیت ارائه دهند.
معادن موتور محرکه اشتغال آذربایجان غربی است
استاندار آذربایجان غربی توسعه معادن را موتور محرکه اشتغال، سرمایهگذاری و آبادانی استان دانست و بر ضرورت استفاده از نیروهای بومی، ایفای مسئولیتهای اجتماعی و بهرهمندی مستقیم مردم منطقه از ثمرات این ظرفیت ارزشمند تأکید کرد.
رحمانی با تاکید بر لزوم تبیین رسانهای اقدامات توسعهای استان، اظهار کرد: ظرفیتها، دستاوردها و آثار مثبت بخش معدن باید بهدرستی برای مردم معرفی شود و تحقق این مهم نیازمند جهاد رسانهای و روایت صحیح خدمات و اقدامات انجامشده است.
وی با اشاره به نقش راهبردی معادن در توسعه استان، خاطرنشان کرد: معادن امروز منشأ آبادانی، اشتغال، سرمایهگذاری و رونق اقتصادی هستند و مدیریت استان از تمامی فعالیتهای معدنی که در چارچوب قانون و با رعایت مسئولیتهای اجتماعی انجام شود، حمایت کامل خواهد کرد.
استاندار آذربایجان غربی در ادامه بر لزوم تمرکز خدمات و تدارکات شرکتهای معدنی در داخل استان تاکید کرد و افزود: شرکتهای معدنی باید تدارکات، خدمات و بخش قابلتوجهی از فعالیتهای خود را در داخل استان متمرکز کرده و تا حد امکان از نیروهای انسانی بومی، بهویژه جوانان شهرستان تکاب بهره بگیرند.
رحمانی همچنین با تاکید بر اجرای موثر مسئولیت های اجتماعی معادن، تصریح کرد: مردم مناطق معدنخیز باید آثار فعالیتهای معدنی را بهصورت ملموس در توسعه زیرساختها، ارتقای خدمات عمومی، ایجاد فرصتهای شغلی و افزایش رفاه اجتماعی مشاهده کنند.
در مجموع، معادن آذربایجانغربی با برخورداری از تنوع بالای ذخایر معدنی و موقعیت راهبردی، میتوانند به یکی از مهمترین پیشرانهای رشد اقتصادی شمالغرب کشور تبدیل شوند؛ ظرفیتی که در صورت تکمیل زنجیره ارزش، توسعه صنایع فرآوری و جذب سرمایهگذاری، علاوه بر افزایش تولید و صادرات، نقش مؤثری در ایجاد اشتغال پایدار و رونق اقتصادی استان خواهد داشت.
کارشناسان و مسئولان بر این باورند که عبور از خامفروشی و حرکت به سمت فرآوری مواد معدنی، مهمترین گام برای بهرهبرداری حداکثری از این ظرفیت است. در کنار آن، تأمین زیرساختها، تسهیل سرمایهگذاری، اصلاح برخی مقررات و توجه به حقوق جوامع محلی، از الزامات توسعه متوازن بخش معدن به شمار میرود؛ موضوعی که میتواند سهم مردم مناطق معدنی را از منافع این بخش افزایش دهد.
آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد، تغییر نگاه به معادن از یک منبع صرف استخراج به یک زنجیره کامل تولید و ارزشآفرینی است. اگر این رویکرد با همکاری دولت، مجلس و بخش خصوصی دنبال شود، آذربایجانغربی نهتنها جایگاه خود را به عنوان یکی از قطبهای معدنی کشور تثبیت خواهد کرد، بلکه میتواند به یکی از مراکز مهم صنایع معدنی و صادرات محصولات فرآوریشده در کشور تبدیل شود.