پیام آذری - مهر / گچساران با اجرای طرح کاشت خرمای مجول در ۱۵۰۰ هکتار از اراضی بلیسک این شهرستان برای هزاران نفر شغل ایجاد میکند.
در جنوب کهگیلویه و بویراحمد، جایی که گرمای هوا در بخشهایی از سال به یکی از شاخصههای اصلی اقلیم منطقه تبدیل میشود و همزمان دو سد کوثر و چمشیر ظرفیت قابل توجهی از منابع آبی را در اختیار این شهرستان قرار دادهاند، طرحی در حال شکلگیری است که میتواند چهره کشاورزی گچساران را تغییر دهد، طرحی با نام «خرمای مجول» که قرار است با احداث حدود یکهزار و ۵۰۰ هکتار نخلستان، کشت این خرما را به یکی از پایههای جدید اقتصاد کشاورزی شهرستان تبدیل کند.
گچساران سالهاست با یک مسئله جدی در حوزه اقتصاد و اشتغال روبهرو است، اقتصادی که بخش مهمی از ظرفیت آن به صنعت نفت و فعالیتهای وابسته گره خورده و در بخش کشاورزی نیز نبود صنایع تبدیلی گسترده، فرصتهای موجود را محدود کرده است.
در چنین شرایطی، توسعه یک نخلستان بزرگ صرفاً به معنای کاشت چند هزار اصله درخت نیست، موضوع فراتر از تولید یک محصول کشاورزی است. قرار است زمینی که ظرفیت کشاورزی آن تاکنون به شکل کامل مورد استفاده قرار نگرفته، با اتکا به اقلیم گرم منطقه، منابع آبی موجود، فناوریهای نوین آبیاری و سرمایهگذاری بخش خصوصی به یک زنجیره اقتصادی تبدیل شود، زنجیرهای از تولید تا بستهبندی، فرآوری و صادرات.
این طرح در منطقه بلیسک گچساران از همین منظر اهمیت پیدا میکند، طرحی ای که بر اساس اعلام مسئولان، در صورت اجرای کامل، حدود یکهزار و ۵۰۰ هکتار باغ خرمای مجول ایجاد میکند و برای هزاران نفر به صورت مستقیم و غیرمستقیم فرصت شغلی به وجود خواهد آورد.
مسئله گچساران؛ کشاورزی در سایه محدودیت آب و ضرورت تغییر الگوی کشت
کشاورزی گچساران در سالهای گذشته با چالشهای مختلفی از جمله ضرورت مدیریت مصرف، تغییرات اقلیمی و نیاز به حرکت از کشتهای کمارزشتر به سمت محصولات دارای ارزش افزوده بالاتر مواجه بوده است.
در چنین شرایطی، انتخاب محصولی که بتواند با شرایط اقلیمی منطقه سازگار باشد و در عین حال بازار مناسبی در داخل و خارج از کشور داشته باشد، اهمیت دوچندان پیدا میکند.
خرمای مجول از جمله ارقام تجاری و با ارزش خرما است که به دلیل اندازه، کیفیت، قابلیت عرضه در بازارهای صادراتی و ارزش اقتصادی بالا، میتواند در صورت فراهم بودن زیرساختهای فنی و آبی، به محصولی اقتصادی برای منطقه تبدیل شود.
گچساران نیز از منظر اقلیمی ظرفیتهایی دارد که میتواند زمینه توسعه چنین کشتهایی را فراهم کند؛ تابستانهای گرم، روزهای آفتابی و شرایط آبوهوایی متفاوت با مناطق سردسیر استان، این شهرستان را از نظر امکان توسعه برخی محصولات گرمسیری متمایز کرده است.
از سوی دیگر، قرار گرفتن سدهای کوثر و چمشیر در حوزه جغرافیایی شهرستان، ظرفیت آبی قابل توجهی ایجاد کرده که اگر با برنامهریزی اصولی، رعایت حقابهها، مطالعات فنی و الگوی کشت مناسب همراه شود، میتواند در خدمت توسعه کشاورزی قرار گیرد.
مسئله اصلی اما استفاده درست از این ظرفیتها است، اینکه آب به جای هدررفت، در زنجیرهای مولد قرار گیرد و زمین نیز به جای باقی ماندن به عنوان یک ظرفیت بالقوه، به عرصه تولید و اشتغال تبدیل شود.
چرا نخلستان در گچساران؟
ایوب مقیمی، فرماندار گچساران با اشاره به ظرفیتهای منطقه ویژه اقتصادی این شهرستان، از برنامه احداث نخلستان گسترده در منطقه بلیسک خبر داد و اظهار کرد: در این منطقه اراضی قابل توجهی برای اجرای طرحهای سرمایهگذاری در نظر گرفته شده که یکی از مهمترین آنها کاشت باغ نخل به وسعت حدود یکهزار و ۵۰۰ هکتار است.
مقیمی ابراز کرد: هدف اصلی این طرح، کاشت خرمای مجول و ایجاد اشتغال است و نخلستان مجول گچساران میتواند به عنوان یک طرح راهبردی و اثرگذار در حوزه کشاورزی و تنوعبخشی به محصولات شهرستان مطرح باشد.
وی افزود: عملیات اجرایی این طرح آغاز شده و تلاش میشود با استفاده از ظرفیتهای موجود و فناوریهای جدید، یک مجموعه بزرگ و اقتصادی در حوزه تولید خرما ایجاد شود.
فرماندار گچساران با تأکید بر اهمیت استفاده از فناوریهای نوین در این پروژه بیان کرد: یکی از محورهای اصلی مورد توجه در اجرای این طرح، استفاده از سیستمهای آبیاری مدرن از جمله آبیاری قطرهای و مدیریت دقیق زهکشی است.
مقیمی تصریح کرد: استفاده از روشهای نوین آبیاری علاوه بر کمک به رشد مناسب نهالها، برای جلوگیری از هدررفت منابع آب و مدیریت بهتر منابع زیرزمینی و سطحی اهمیت دارد.
وی معتقد است توسعه این نخلستان میتواند اقتصاد منطقه را از مرحله تولید محصول فراتر ببرد.
فرماندار گچساران با اشاره به همین ظرفیت گفت: اجرای این طرح علاوه بر تولید یک محصول استراتژیک، میتواند زنجیره ارزش جدیدی را در بخشهای بستهبندی، فرآوری و توزیع خرما در شهرستان ایجاد کند.
وی از ایجاد فرصت شغلی برای ۲ هزار و ۵۰۰ نفر در این طرح خبر داد و تاکید کرد: این پروژه میتواند زمینه اشتغال جوانان و نیروهای متخصص در حوزه کشاورزی و صنایع تبدیلی را فراهم کند.
وی ادامه داد: برای پایداری این طرح، تداوم حمایتهای دولتی، تأمین زیرساختها و استفاده از ظرفیت تسهیلات بانکی برای مشارکتکنندگان اهمیت زیادی دارد.
از یک نخل تا یک زنجیره اقتصادی
خرما محصولی نیست که ارزش اقتصادی آن با برداشت محصول پایان یابد زیرا اگر زیرساختهای مورد نیاز ایجاد شود، از مرحله تولید میتوان به بستهبندی، فرآوری، سردخانه، حملونقل، بازاریابی و صادرات رسید.
به این ترتیب، اهمیت اقتصادی این طرح تنها در تعداد نخلهای کاشتهشده خلاصه نمیشود؛ بلکه موفقیت واقعی پروژه زمانی رقم میخورد که در کنار نخلستان، صنایع تبدیلی و بستهبندی، مراکز نگهداری، بازار فروش و مسیر صادرات نیز شکل بگیرد.
۵۰ هزار نهال در انتظار توسعه نخلستان
لیلا عطازاده، مدیر جهاد کشاورزی گچساران هم با تشریح ابعاد این طرح اظهار کرد: شهرستان گچساران در برخی بخشهای کشاورزی از استعداد قابل توجهی برخوردار است و اجرای طرحهای جدید در صورت انطباق با شرایط فنی، منابع آبی و الگوی کشت میتواند به توسعه بخش کشاورزی کمک کند.
عطازاده با اشاره به آغاز طرح نخلستان خرمای مجول از سال ۱۴۰۴ در منطقه بلیسک گفت: این پروژه با تخصیص هزار و ۵۰۰ هکتار زمین و با هدف اشتغالزایی و توسعه کشت خرمای مجول آغاز شده است.
وی افزود: در این طرح در قالب یک برنامه سهساله و به صورت فازبندی شده اجرا میشود و پس از تکمیل، حدود هزار و ۵۰۰ هکتار باغ خرمای مجول صادراتی با ارزش افزوده بالا ایجاد می شود.
مدیر جهاد کشاورزی گچساران با اشاره به سرمایه مورد نیاز اجرای طرح گفت: هزینه اجرای هر هکتار حدود ۷ میلیارد تومان برآورد شده و بخش قابل توجهی از هزینهها مربوط به خرید و پرورش نهال است.
عطازاده ادامه داد: تاکنون ۵۰ هزار اصله نهال وارد کشور شده و در گلخانه مرکزی نگهداری میشود تا بر اساس برنامه اجرایی پروژه در زمینهای آمادهشده کشت شود.
وی میزان کل سرمایهگذاری پیشبینیشده برای این پروژه را حدود ۱۰ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان اعلام کرد و گفت: اجرای طرح توسط بخش خصوصی انجام میشود.
۸۰ هکتار آمادهسازی شد؛ هدفگذاری برای ۳۰۰ هکتار تا پایان سال
مدیر جهاد کشاورزی گچساران با بیان اینکه این طرح در حالی وارد مرحله اجرایی شده که بخشهایی از عملیات آمادهسازی زمین نیز انجام شده است، گفت: تاکنون حدود ۸۰ هکتار از اراضی پروژه تسطیح و خاکبرداری شده است.
وی افزود: بر اساس برنامهریزی انجامشده، این میزان تا پایان سال به حدود ۳۰۰ هکتار خواهد رسید تا زمینه برای توسعه عملیات کشت نخل فراهم شود.
عطازاده همچنین از اجرای عملیات مربوط به تأمین و ذخیره آب خبر داد و گفت: تیم پیمانکاری پروژه تاکنون سه استخر بزرگ برای حفظ و تأمین آب حفر کرده است.
این بخش از پروژه اهمیت ویژهای دارد، زیرا توسعه یک نخلستان ۱.۵ هزار هکتاری بدون طراحی دقیق شبکه تأمین، انتقال، ذخیره و مصرف آب امکانپذیر نیست و آینده طرح به میزان زیادی به مدیریت همین بخش وابسته خواهد بود.
کوثر و چمشیر؛ دو ظرفیت آبی در کنار یک طرح کشاورزی بزرگ
یکی از مهمترین مؤلفههای توسعه کشاورزی در گچساران، مسئله آب است، وجود سد کوثر و سد چمشیر در منطقه، ظرفیت آبی مهمی برای شهرستان و جنوب استان ایجاد کرده است؛ ظرفیتی که در صورت رعایت الزامات زیستمحیطی و برنامههای مدیریت منابع آب، میتواند در توسعه بخشهای مختلف اقتصادی مورد استفاده قرار گیرد.
این طرح نیز در همین جغرافیا تعریف شده است، جایی که از یک سو روانآبها و منابع آبی منطقه وجود دارند و از سوی دیگر زمینهای مستعدی برای توسعه کشاورزی در دسترس است.
اهمیت موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم یکی از چالشهای اصلی کشاورزی در مناطق گرم و خشک، تبدیل منابع آب به تولید پایدار است.
در این میان، استفاده از آبیاری قطرهای و ایجاد استخرهای ذخیره آب میتواند به کاهش تلفات و افزایش بهرهوری کمک کند، البته توسعه هر طرح کشاورزی بزرگ باید همزمان با مطالعات دقیق منابع آب و رعایت ظرفیت واقعی حوضه آبریز انجام شود تا توسعه تولید، به فشار مضاعف بر منابع آبی منجر نشود.
اقلیم گرم؛ مزیتی برای خرمای مجول
حسین برومند، کارشناس کشاورزی هم با بیان اینکه گچساران از نظر اقلیمی با بخشهای سردسیر کهگیلویه و بویراحمد تفاوت محسوسی دارد، گفت: همین تفاوت اقلیمی یکی از دلایلی است که امکان توسعه برخی محصولات گرمسیری را در این شهرستان فراهم کرده است.
برومند افزود: نخل برای رشد و تولید محصول باکیفیت به گرما و تابش مناسب نیاز دارد و انتخاب خرمای مجول نیز بر مبنای همین ظرفیت اقلیمی و اقتصادی صورت گرفته است.
وی تاکید کرد: اگر شرایط دمایی، آب، خاک، تغذیه گیاه، زهکشی و مدیریت باغ به شکل اصولی فراهم شود، نخل میتواند به محصولی چندساله تبدیل شود که پس از ورود به مرحله تولید، برای سالهای طولانی ظرفیت درآمدزایی ایجاد کند.
این کارشناس کشاورزی تاکید کرد: از این منظر، طرح خرمای مجول تفاوت مهمی با بسیاری از ظرح های کوتاهمدت کشاورزی دارد، زیرا قرار است یک سرمایهگذاری بلندمدت و زیرساختی در زمین شکل بگیرد.
خاک حاصلخیز؛ ظرفیت دیگری برای توسعه
وی با اشاره به اینکه در کنار آب و اقلیم، خاک یکی دیگر از پایههای اصلی موفقیت هر طرح کشاورزی است، یادآور شد: اراضی انتخابشده برای اجرای این طرح پس از انجام مطالعات و آمادهسازی، میتوانند بستر توسعه باغهای خرما باشند، اما با این حال، موفقیت نهایی طرح نیازمند مدیریت مستمر خاک، تغذیه مناسب نخلها، کنترل شوری، زهکشی اصولی و پایش وضعیت زمین در طول سالهای بهرهبرداری است.
برومند با اشاره به اینکه این موضوع برای گچساران اهمیت بیشتری دارد، ادامه داد: در مناطق گرم، مدیریت آب و خاک به یکدیگر وابستهاند و هرگونه ضعف در زهکشی یا آبیاری میتواند در بلندمدت بر کیفیت خاک و عملکرد باغ اثر بگذارد.
از همین رو تأکید مدیر جهاد کشاورزی بر انطباق طرح با شرایط فنی، منابع آبی و الگوی کشت، بخش مهمی از معادله موفقیت ماهان محسوب میشود.
اشتغال؛ مهمترین مطالبه پشت پروژه
گچساران با وجود برخورداری از ظرفیتهای بزرگ نفتی، صنعتی، کشاورزی و اقتصادی، همچنان با مطالبه اشتغال بهویژه برای جوانان مواجه است.
در چنین شرایطی، هر پروژهای که بتواند اشتغال پایدار ایجاد کند، اهمیت اجتماعی آن از میزان سرمایهگذاری فراتر میرود.
بر اساس اعلام فرماندار گچساران، این طرح ظرفیت ایجاد اشتغال برای ۲ هزار و ۵۰۰ نفر را دارد و مدیر جهاد کشاورزی نیز اشتغالزایی این پروژه را حداقل ۲ هزار نفر عنوان کرده است.
کارشناسان و نیروهای متخصص کشاورزی، کارگران باغ، نیروهای حوزه آبیاری و نگهداری، کارشناسان فنی، حملونقل، بستهبندی، صنایع تبدیلی، بازاریابی و صادرات، همگی میتوانند بخشی از این زنجیره اشتغال باشند.
به عبارت دیگر، اگر پروژه تنها به کاشت نخل محدود نشود و زنجیره ارزش آن تا مرحله فرآوری و بازار توسعه پیدا کند، تعداد فرصتهای شغلی ایجادشده میتواند بسیار بیشتر از اشتغال مستقیم داخل نخلستان باشد.
از زمین کماستفاده تا نخلستان صادراتی
یکی از جذابترین ابعاد این طرح، تغییر کاربری اقتصادی زمین است، زمینی که قرار است به یک مجموعه تولیدی بزرگ تبدیل شود.
بر اساس برنامه اعلامشده، این پروژه در یک برنامه سهساله و به صورت فازبندی شده پیش خواهد رفت. اکنون حدود ۸۰ هکتار عملیات تسطیح و خاکبرداری را پشت سر گذاشته و هدفگذاری شده است که این میزان تا پایان سال به ۳۰۰ هکتار برسد.
همزمان ۵۰ هزار نهال نیز وارد کشور شده و در گلخانه مرکزی نگهداری میشود، این اعداد نشان میدهد طرح از مرحله ایده عبور کرده و وارد فاز عملیاتی شده است، هرچند رسیدن از آمادهسازی چند ده هکتار به ایجاد یک نخلستان ۱.۵ هزار هکتاری، نیازمند استمرار سرمایهگذاری، تأمین آب، اجرای زیرساختها و مدیریت فنی در چند سال آینده خواهد بود.
۱۰ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان سرمایهگذاری برای یک محصول
برآورد اعلامشده از میزان سرمایهگذاری طرح، حدود ۱۰ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان است، رقمی که اجرای این پروژه را در زمره طرحهای بزرگ سرمایهگذاری کشاورزی منطقه قرار میدهد.
بر اساس اعلام جهاد کشاورزی، هزینه اجرای هر هکتار حدود ۷ میلیارد تومان برآورد شده است، بخش قابل توجهی از این هزینه نیز صرف تهیه و پرورش نهال، آمادهسازی زمین، زیرساختهای آبی، استخرها، شبکه آبیاری و سایر تجهیزات مورد نیاز میشود.
این حجم سرمایهگذاری، در عین حال یک پیام روشن دارد: این طرح فقط زمانی میتواند به هدف خود برسد که سرمایهگذاری در تمام زنجیره تولید ادامه پیدا کند.
نخلستان بدون بازار، محصول بدون بستهبندی و خرمای باکیفیت بدون شبکه صادرات، نمیتواند ارزش اقتصادی کامل خود را نشان دهد.
نخلستانی برای امروز و اقتصاد فردا
این طرح در گچساران در ظاهر یک پروژه کشاورزی است؛ اما در واقع میتواند بخشی از پاسخ به چند مسئله همزمان شهرستان باشد؛ تنوعبخشی به اقتصاد، استفاده بهتر از ظرفیتهای اقلیمی، افزایش بهرهوری آب، توسعه کشاورزی نوین، ایجاد اشتغال و حرکت به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالا.
گچساران در کنار ظرفیت نفت و گاز، حالا میتواند یک ظرفیت جدید را نیز در اقتصاد خود به صورت جدیتر دنبال کند، اقتصادی سبزتر که از زمین، آب، آفتاب و نیروی انسانی برای تولید ثروت استفاده میکند.
وجود سدهای کوثر و چمشیر، اقلیم گرم منطقه، زمینهای مستعد، امکان توسعه سیستمهای آبیاری نوین و دسترسی به بازارهای مصرف، مجموعهای از ظرفیتها را در کنار هم قرار داده است.
اما مهمتر از همه، مسئله اشتغال است؛ جوانانی که برای ماندن و ساختن آینده خود در منطقه به فرصتهای شغلی پایدار نیاز دارند.
اگر برنامه سهساله نخلستان مجول مطابق وعدهها پیش برود و یکهزار و ۵۰۰ هکتار نخلستان مجول در منطقه بلیسک شکل بگیرد، داستان این پروژه تنها داستان کاشت نخل نخواهد بود؛ داستان تبدیل یک ظرفیت مغفول به یک زنجیره اقتصادی خواهد بود.
این طرح میتواند از یک نخلستان آغاز شود، اما اگر زنجیره تولید تا صادرات آن کامل شود، مقصدش بسیار فراتر از یک باغ خرما خواهد بود، مقصدی به نام اشتغال، ارزش افزوده و تنوعبخشی به اقتصاد کشاورزی گچساران.